Børnini gera sín egna film um skúlans dag
Ein skúladagur er fullur av smáum løtum, sum ofta fara skjótt framvið: eitt gott hugskot í tímanum, ein samrøða í gongini, látur í fríkorterinum og tey løturnar, tá børnini skapa okkurt saman. Tá næmingar fáa høvi at gera film um gerandisdagin í skúlanum, verða hesar løtur til eina felags frásøgn.
Á Frískúlanum í Havn kann filmurin verða ein skapandi verkætlan, har børnini læra at eygleiða, arbeiða saman og seta orð og myndir á tað, sum hevur týdning fyri tey. Verkætlanin sameinir føroyskt mál, miðlalæru, leiklist, tónleik og myndlist í einum veruligum uppgávusamanhangi.
Filmurin nýtist ikki at vera stórur ella fullkomin. Tað týdningarmesta er, at børnini fáa eina rødd, og at tey kenna, at teirra sjónarmið kunnu hava pláss í felagsskapinum. Soleiðis verður ein vanligur dagur eisini eitt minnið, sum skúlin kann goyma og deila.
Frá hugskoti til søgu
Fyrsta stigið er at finna út av, hvat børnini vilja vísa. Skal filmurin siga frá einum vanligum degi, fylgja einum ávísum næmingi, ella vísa, hvussu ein serligur skúladagur verður fyrireikaður? Í felagssamrøðum kunnu tey nevna støð, fólk og hendingar, sum gera skúlan serligan.
Lærarin kann hjálpa flokkinum at savna hugskotini á ein stóran pappírslepa. Síðani verða tey flokkað í byrjan, miðpart og enda. Børnini læra á henda hátt, at ein filmur eisini er ein frásøgn við einari greiðari røð. Tey kunnu skriva stuttar replikkir, tekna myndaborð ella gera eina einfalda ætlan fyri upptøkurnar.
Tað er eisini týdningarmikið at tosa um, hvør skal síggjast í filminum, og hvør heldur myndatólið. Næmingar, sum ikki vilja standa framman fyri myndatólinum, kunnu arbeiða við ljóði, leikstjórn, klipping ella leikmunum. Øll kunnu fáa eina uppgávu, sum passar til teirra áhuga og førleika.
Ein tryggur og virkin arbeiðsháttur
Ein góður filmur verður skapaður í einum umhvørvi, har børnini kenna seg trygg. Áðrenn upptøkurnar byrja, kunnu tey gera einfaldar avtalur um at virða hvør annan, spyrja um loyvi og steðga, um onkur ikki ynskir at vera við. Hetta styrkir bæði ábyrgdarkenslu og samkenslu.
Greiðar karmar gera tað lættari hjá børnunum at arbeiða sjálvstøðugt. Ein bólkur kann hava ábyrgd av upptøkum, ein annar av ljóði og ein triði av søguni. Tá arbeiðið verður býtt, síggja næmingarnir, at ein filmur krevur nógv ymisk sløg av íkasti.
Á heimasíðuni ber til at lesa um, hvussu vit umhugsa tíðina í skúlanum og skapa rúm fyri læring, samveru og steðgi. Sama hugsan kann brúkast í filmverkætlanini: børnini fáa tíð at kanna, royna, broyta og gera avtalur í felag.
Læra við myndum, ljóði og rørslu
Tá næmingarnir taka upp, læra teir, hvussu myndavinklar ávirka frásøgnina. Ein nærmynd kann vísa ein kensluligan smálut, meðan ein víð mynd kann vísa, hvussu stórt felagsskapurin er. Børnini kunnu eisini royna at taka somu hending upp á ymiskan hátt og tosa um, hvør útgáva sigur mest.
Ljóður hevur somu styrki sum myndirnar. Fótaspor, hurðalag, látur, sangur og ljóðið frá einum blýanti á pappíri kunnu geva filminum lív. Við at taka upp ljóð hvør sær læra børnini, at frásøgn ikki bara snýr seg um tað, sum sæst.
| Luturin í filminum | Hvat børnini arbeiða við | Hvat tey læra |
|---|---|---|
| Søgan | Hugskot, persónar og røð | At byggja eina frásøgn |
| Myndin | Vinklar, rørslur og ljós | At eygleiða og velja |
| Ljóðið | Samrøður, tónleikur og umhvørvisljóð | At lurta og skapa stemning |
| Klippingin | Raðfesta og stytta upptøkur | At taka avgerðir |
| Framløgan | Vísa og greiða frá arbeiðinum | At samskifta við onnur |
Mentan og gerandisdagur á skíggjanum
Filmurin kann geva pláss fyri tí, sum eyðkennir føroyskan skúladag. Ein upptøka av føroyskum sangi, dansi, hondarbeiði ella fyrireikingunum til ein framførsludag kann vísa, hvussu mentan verður borin víðari í felagsskapinum. Børnini kunnu eisini kanna, hvussu gamlar siðir og nýggj arbeiðshættir møtast í skúlanum.
Bókadagar, framsýningar og verkætlanir eru góð høvi at arbeiða við ymiskum filmsøgum. Ein næmingur kann vera frásøgufólk, meðan aðrir vísa arbeiðsgongdina. Við stuttum samrøðum við starvsfólk ella næmingar verður filmurin persónligur, uttan at hann skal siga alt.
Tað er vert at lata børnini lurta eftir hvørjum øðrum, tá tey velja, hvat skal sleppa við. Soleiðis verður filmurin ikki bara ein upptøka av skúlanum, men ein felags tulking av honum. Tað, sum einum barni tykist lítið, kann vera júst tann smálutur, sum gevur øðrum kensluna av at hoyra til.
Miðlalæra við kritiskum eygum
Ein filmverkætlan er eisini ein møguleiki at læra um miðlar. Børnini kunnu tosa um, hvussu klipping, tónleikur og myndaval ávirka tað, vit halda um eina hending. Tey kunnu spyrja, um ein upptøka vísir alla søguna, ella um okkurt er valt frá.
Tá børnini arbeiða við talgildum amboðum, er gott at tosa um ábyrgd á netinum. Persónligar upplýsingar, andlit, samtykki og sømd eiga at vera partur av læringini. Sama kritiska hugsan kann brúkast, tá flokkurin kannar, hvussu spennandi spøl og lýsingar royna at fanga okkara ans, sum í umrøðuni av netspølum.
Við slíkum samrøðum skilja næmingarnir betur, at miðlar ikki bara eru til undirhald. Teir kunnu upplýsa, ávirka og skapa felagsskap, men teir krevja eisini varsemi. Filmurin verður tí ein praktisk leið til at venja ábyrgd, meting og sjálvstøðuga hugsan.
Frá upptøku til felags framløgu
Klippingin kann kennast sum eitt stórt arbeiði, men hon kann býtast í smá stig. Fyrst verða allar upptøkurnar savnaðar, síðani verða tær bestu valdar. Børnini kunnu finna eina hóskandi røð, taka óneyðugar endurtøkur burtur og leggja ljóð ella tekst omaná.
Tað er ikki neyðugt at brúka torfør forrit. Ein einfaldur appur ella eitt lætt videoforrit er nóg mikið, um børnini fáa greiðar leiðbeiningar. Lærarin kann vísa eina arbeiðsgongd á stórskíggja, og næmingarnir kunnu síðani royna í pørtum.
Tá filmurin er liðugur, kann skúlin skipa fyri einari lítlari framløgu fyri flokkinum, familjum ella øllum skúlanum. Eftir sýningina kunnu børnini greiða frá sínum uppgávum og siga, hvat tey lærdu. Hetta gevur arbeiðinum eitt virðiligt endapunkt og vísir, at læring eisini kann síggjast, hoyrast og deilast.
Hugskot til eina góða verkætlan
- Vel eitt einfalt evni, sum børnini sjálvi kenna og hava áhuga í.
- Ger eina stutta ætlan við fáum støðum, so arbeiðið verður yvirskoðiligt.
- Lat allar næmingar fáa eina veruliga uppgávu, eisini tey sum ikki vilja síggjast.
- Set tíð av til samrøðu um samtykki, persónsvernd og góða framferð.
- Vís filmin og gev rúm fyri, at børnini sjálvi greiða frá arbeiðinum.
Ein filmur um skúlans dag kann byrja við einum pappírsarki, einum myndatóli og einum spurningi um, hvat ger skúlan góðan. Síðani veksur hann gjøgnum samstarv, spæl og forvitni. Við at lata børnini taka lut í øllum stigum – frá hugskoti til framløgu – fær Frískúlin í Havn eina livandi mynd av sínum egna felagsskapi. Deilið arbeiðið, hyggið saman og latið frásøgnina hjá børnunum fáa pláss.
