Børnini læra at dyrka urtir í skúlansgarði
Í skúlansgarðinum fáa børnini eina ítøkiliga og livandi uppliving av, hvussu matur og náttúra hanga saman. Tey síggja fræini spíra, fylgja vøkstrinum frá degi til dags og læra, at góð úrslit krevja tol, røkt og samstarv. At dyrka urtir verður tí bæði ein náttúruuppliving og ein týdningarmikil partur av undirvísingini.
Frískúlin í Havn leggur dent á eitt trygt og mennandi umhvørvi, har børnini sleppa at kanna, royna og læra í egnum tempo. Í Frískúlanum í Havn verður læringin knýtt at gerandisdegnum, og skúlansgarðurin gevur næmingunum eitt stað, har teirra forvitni fær ítøkiligt pláss.
Tá børn arbeiða við jørð, plantum og smáum uppgávum, vaksa eisini førleikar sum ábyrgd, samskifti og sjálvstøðug arbeiðslag. Tað er lætt at síggja, hvussu náttúruvísindi, føroyskt, støddfrøði, handverk og matgerð kunnu møtast í einum felags verkætlanarhøpi.
Eitt livandi lærustova uttandura
Skúlansgarðurin er ein lærustova, sum broytist alt eftir árstíðini. Um várið verður jørðin gjørd klár, fræ verða sádd, og børnini læra, hvat ein urt hevur tørv á fyri at vaksa. Seinni í árinum síggja tey, hvussu bløð, blómur og røtur verða ment, og hvussu veðrið ávirkar vøksturin.
Í staðin fyri bert at lesa um plantur kunnu næmingarnir kanna tær við sínum egnu sansum. Teir kunnu kenna mun á turrari og vátari jørð, síggja ymiskar blaðskapir og lukta munin á piparmintu, grasleyki og timiani. Hetta ger orð og hugtøk úr náttúruvísindum lættari at skilja og minnast.
Fræ, mold og tol
At sáa eitt fræ krevur varliga hond og tol. Børnini læra at gera smáar rillur, leggja fræini við hóskandi frástøðu og fjala tey við einum tunnum lagi av mold. Tey fylgja síðani við, nær fyrstu grønu sprotarnir koma undan, og læra, at ikki øll fræ spíra samstundis.
Ein einfald arbeiðsbók kann hjálpa børnunum at skráseta, hvat tey síggja. Har kunnu tey tekna plantuna, skriva dato fyri sáing og spíring og máta, hvussu nógv hon veksur. Á tann hátt verður vanliga garðsarbeiðið eisini ein venjing í at savna upplýsingar, samanbera úrslit og seta orð á egnar eygleiðingar.
Samstarv í skúlansgarðinum
Ein garður krevur nógvar hendur. Næmingarnir kunnu arbeiða í smáum bólkum, har onkur vøknar planturnar, onkur loysir moldina, og onnur kanna, um urtirnar hava fingið nóg mikið av ljósi. Uppgávurnar kunnu skiftast, so øll sleppa at royna ymisk arbeiði og síggja, hvussu felags avrikið verður til.
Í hesum arbeiðinum verður eisini rúm fyri at læra at lurta og taka hædd fyri øðrum. Børnini mugu semjast um, hvar urtirnar skulu standa, hvussu tær skulu røktast, og hvussu uppgávurnar verða býttar. Ein næmingur, sum kanska ikki altíð tekur orðið í vanligari undirvísing, kann fáa ein týðandi leiklut í praktiska arbeiðinum.
Frá urtagarði til borð
Tá urtirnar eru nóg stórar, kunnu tær verða heystaðar við varsemi. Børnini læra, at ein bert tekur tað, sum er búgvið, og at plantan skal fáa frið til at vaksa víðari, um tað er neyðugt. At vaska, skera og brúka urtirnar í eini máltíð gevur arbeiðinum eina greiða og gleðiliga endingu.
| Urt | Hvat børnini kunnu læra | Møgulig nýtsla |
|---|---|---|
| Grasleykur | At fylgja vøkstri og skera varliga | Í breyði, súpan ella salati |
| Piparminta | At brúka sansirnar og lýsa lukt | Í te ella sum smakkiroynd |
| Persilla | At arbeiða við smáum fræum | Í matgerð og pynting |
| Timian | At kanna, hvussu veðrið ávirkar urtir | Í heitum rættum |
| Rabarba | At skilja mun á bløðum og stelkum | Í saft ella søtum rættum |
Máltíðin kann eisini verða eitt høvi at tosa um føði, heilsu og nýtslu av staðbundnum rávørum. Børnini síggja, at tað, tey sjálv hava røkt, kann fáa pláss í felags borðhaldinum. Samstundis verður læringin knýtt at føroyskum siðum, gestablídni og gleðini við at deila nakað, ein hevur gjørt saman.
Læra við føroyskum siðum
Arbeiðið í skúlansgarðinum kann verða knýtt at føroyskum náttúru- og mentanararvi. Børnini kunnu tosa um, hvussu fólk fyrr brúktu urtir og aðrar plantur, ella kanna orð fyri plantur á føroyskum. Tey kunnu eisini tekna urtagarðin, skriva stuttar frásagnir og gera skelti, sum greiða frá teimum ymisku urtunum.
Slíkar verkætlanir hóskar væl saman við øðrum mentanarligum virksemi í skúlanum, eitt nú føroyskum sangi, dansi, handverki og framførslum. Tá børnini arbeiða við plantum, fáa tey samstundis møguleika at vera skapandi. Ein framsýning við tekningum, myndum og smakkroyndum kann geva foreldrum og næmingum eina mynd av læringini.
Røkt og ábyrgd alt árið
Ein skúlansgarður skal røkjast eisini eftir fyrstu stóru gleðina, tá fræini spíra. Børnini kunnu læra, at arbeiðið heldur fram við vøknan, lúking og heysting. Tey kunnu eisini síggja, hvussu moldin verður vard, og hví tað er skilagott at brúka regnvatn, endurnýta plantuleivdir og ansa eftir smádýrum.
Ábyrgdin kann laga seg eftir aldri og førleika. Yngri børn kunnu vøkna urtir og kanna litir, meðan eldri næmingar kunnu planleggja sáing, gera ein arbeiðslista ella rokna út, hvussu nógv fræ skulu brúkast. Við greiðum uppgávum fáa børnini eina kenslu av, at teirra innsatsur hevur týdning fyri felagsskapin.
Hugskot til arbeiði við urtum
Einfaldar uppgávur gera tað møguligt hjá øllum børnum at luttaka, eisini teimum sum ikki hava royndir við urtagarðsarbeiði. Lærarar kunnu laga uppgávurnar eftir veðri, árstíð og teimum plantum, sum eru tøkar.
- Sáið karse, grasleyk ella radisu í smáum íløtum og fylgið vøkstrinum dagliga.
- Gerið eina sansaruta, har børnini lukta, nerta og lýsa ymiskar urtir.
- Mát planturnar eina ferð um vikuna og gerið einfaldar strikumyndir.
- Savnið fræ frá egnum plantum og goymið tey til næsta skúlaár.
- Heystið urtirnar og gerið eina felags smakkiroynd við greiðari frásøgn um upprunan.
Garðsarbeiðið kann eisini geva høvi til at tosa um, hvussu náttúran skal verjast. Børnini læra, at smáar gerðir, sum at brúka vatn við skili og ikki traðka á plantur, hava týdning. Soleiðis verður umhvørvisvitundin knýtt at einum arbeiði, sum tey sjálv síggja og kenna.
Í skúlanum verður læringin styrkt, tá børnini fáa roynt hugtøk í verki. Eins og í øðrum verkligum virksemi, har næmingar læra at samstarva og loysa uppgávur, kann arbeiðið í garðinum byggja dirvi og sjálvsálit. Tey síggja, at mistøk kunnu rættast, og at ein nýggj roynd ofta gevur betri úrslit.
Tá børnini arbeiða í skúlansgarðinum, læra tey um plantur, mat og árstíðir, men eisini um ábyrgd, tol og felags gleði. Skúlin kann vísa, hvussu henda læringin verður partur av dagliga virkseminum, og hvussu børnini fáa eitt trygt stað at kanna náttúruna. Les um onnur verklig læringshøvi, eitt nú venjing í at leggja bát og navigera, og fylg við í virkseminum hjá Frískúlanum í Havn.
