Børnini luttaka í at røkta planturnar á Frískúlanum í Havn

Frískúlin í Havn hevur altíð havt eina heilt serstaka hugsjón um, at børnini skulu læra gjøgnum nærlagnu og virkni í gerandisdegnum. Ein týdningarmikil partur av hesi hugsjón er, at tey yngstu og elstu næmingarnir sleppa at luttaka í at ansa eftir teimum ymisku plantunum, sum prýða skúlan bæði inni og úti. Tá ið børnini velta fræ, vatna, ella flyta eina pottaplantu frá einum stað til ein annan, læra tey um ábyrgd, umhvørvið og tann týdningarmikla munin, sum tað hevur at verja livandi verur.

Í skúlanum eru nógvar ymiskar plantur at finna. Summar standa í vindeygum á gøngunum, aðrar eru í pottum í ymiskum flokkum, og úti er ein lítil urtagarður, sum næmingarnir sjálvir hjálpa til við. Børnini læra ikki bara at vatna og røkta, men eisini at eyðmerkja ymisk blómusløg, at tosa um vøkstur, og at síggja, hvussu ymiskar plantur trívast best á ymiskum støðum. Hetta er ein týdningarmikil partur av undirvísingini, sum ger, at børnini fáa eina fatanliga uppliving av náttúruni.

Skúlin trýr á, at slík virkni styrkir bæði samkensluna millum næmingarnar og teirra tilknýti til staðið. Tá ið ein næmingur hevur verið við til at planta eina nýggja urt í urtagarðinum, kennir hann ella hon seg ofta stoltari av skúlanum sum heild. Hetta er eisini ein partur av skúlans breiðari pedagogisku linju, sum leggur dent á virðing, umsorgan og gleði í læring.

Á Frískúlanum er tað ikki bara einstakar lærarar, sum standa fyri hesum arbeiðinum. Tað eru heilu flokkaskipanir, ið saman skipa fyri, at allir næmingar sleppa at royna seg. Summi børn ynskja serliga at hjálpa til uttandura, meðan onnur heldur vilja passa innandura planturnar. Soleiðis verður tað møguligt at taka atlit til áhugamál og styrkir, sum børnini hava við sær.

Planturnar sum liður í undirvísingini

Plantur eru ikki bara fagur prýði í einum flokki; tær eru eisini eitt týdningarmikið amboð í undirvísingini. Á Frískúlanum verða planturnar nýttar at læra børnini um ymisk fak, sum til dømis náttúruvísindi, støddfrøði og mál. Tá ið næmingarnir máta, hvussu høgt ein sólberja er vaksin í løtum av veikum, læra tey bæði um plantuna sjálva og um mátieindir. Eisini er tað vanligt, at lærararnir brúka planturnar at læra børnini nýggj orð á føroyskum og enskum.

Eitt serligt fokus er á sambandið millum plantur og dýr. Børnini læra, at blómur draga til sín humlur og bummur, og at plantur og dýr eru tengd at hvørjum øðrum á ein hátt, sum er ógvuliga týdningarmikið fyri alt vistfrøði. Hetta er ein náttúrligur háttur at læra um vistfrøði og um tað, hvussu øll verur hanga saman í einari stórari heild.

Næmingarnir sleppa eisini at gera smáar royndir og kanningar. Til dømis kunnu tey kanna, hvat hendir við eini plantu, sum ikki fær nokk av vatni, samanborið við eina, sum verður væl váttað. Soleiðis læra tey á ein beinleiðis hátt um týdningin av at ansa væl eftir livandi verum.

Ymiskar uppgávur í urtagarðinum

Urtagarðurin á Frískúlanum er eitt rúmligt øki, har nógvir ymiskir grønir veksir standa. Her eru bæði grønir urtir, sum kunnu nýtast í matsøkin, og prýðisplantur, sum gera staðið bæði vakurt og vistfrøðisliga fjølbroytt. Børnini læra at skera urtir, at turrka teir og at goyma teir til seinni brúks.

Ein av teimum uppgávum, sum børnini serliga dáma, er at grava smáar grøftir og seta nýggjar fræ í jørðina. Lærarin vísir teimum, hvussu djúpt fræið skal, hvussu nógv vatn tað skal hava, og hvussu leingi tað tekur, áðrenn tað spirar. Tá ið fræið endiliga spírar og gerast ein lítil grøn plant, er gleðin stór hjá bæði børnum og vaksnum.

Børnini hjálpa eisini til við at fylla upp mold í pottarnar, at flyta plantur til betri støð, og at ansa væl eftir økinum rundan um urtagarðin. Hetta er fysiskt arbeiði, sum eisini styrkir teirra motorisku førleikar og samstundis gevur teimum eina kenslu av at eiga rætt til at gera mun.

Ábyrgd og samstarv millum flokkar

Tá ið næmingarnir hava ábyrgdina av einari ávísari plantu, læra teir eisini, hvussu tað er at hava eina fasta uppgávu. Á Frískúlanum er skipanin soleiðis, at hvør flokkur hevur ábyrgdina av ávísum plantum í eina tíð, og at tey ofta skifta um, so at øll sleppa at royna ymiskar uppgávur. Hetta styrkir teirra kenslu av ábyrgd og teirra samstarvsevni.

Samstarvið millum flokkarnar er eisini týdningarmikið. Tá ið ein flokkur setur eina nýggja urt í jørðina, fer ofta ein annar flokkur fram við og lærir av teimum, sum hava gjørt tað áður. Á hendan hátt verður royndin og vitanin deild millum teirra, og tað styrkir felagsskapin á skúlanum.

Lærararnir á Frískúlanum síggja ofta, at børn, sum eru bangin ella óttafull fyri at gera mistøk, blóma, tá ið tey fáa eina ávísa ábyrgd. Tá ið ein næmingur síggir, at plantan hann ella hon hevur røkt í fleiri vikur, blómstrar og trívist, gevur tað eina serstaka sjálvsvirðing og stoltleika, sum er ringt at læra á annan hátt.

Árstíðir og vøkstur

Ein av teimum stóru styrkjunum við at hava plantur á einum skúla er, at børnini kunnu fylgja við teimum yvir alla árstið. Á vári byrja tey at sáa nýggjar fræ, og tey síggja, hvussu fræið veksur upp úr moldini. Á summar halda tey áfram at passa planturnar, vatna og ansa eftir, at eingi skordýr gera skaða.

Á heyst savna tey fræ og fruktir frá teirra plantum, goyma tey og fyrireika seg til veturin. Hetta er ein góður háttur at læra um ringrásina í náttúruni, og at síggja, hvussu alt er tengt saman. Eisini kunnu tey læra, hvussu plantur fyrireika seg til kulda, og at summi blóm hvíla yvir veturin, áðrenn tey blómstrað aftur á vári.

Á vetur eru planturnar inni, men hetta er eisini ein lærugóð tíð. Børnini læra, at summi plantur mugu hava ljós frá serligum lampum, at aðrar trívast best í myrkri, og at vatningin er ymisk frá summar til vetur. Á hendan hátt læra tey at virða ymiskleikan og at síggja, at alt í náttúruni hevur sín týdningarmikla tørv.

Framtíðar ætlanir og nýggjur malfatna

Frískúlin í Havn hevur stórar ætlanir um at víðka um arbeiðið við plantum og urtagarðin. Á skránni er at seta upp ein nýggjan størri urtagarð, har børnini kunnu royna enn fleiri ymiskar vøkstur, og har tey kunnu hava síni egnu smáu reitir at planta í. Eisini verður arbeitt við at knýta hetta arbeiðið upp ímóti matframleiðslu, so at børnini kunnu uppliva heila ringrásina frá fræi til borðh.

Lærararnir og foreldrini hava víst stóran áhuga fyri hesum ætlanum, og tað er greitt, at hetta er partur av skúlans identiteti, sum fer at vaksa enn meira komandi árini. Eisini verður hugsð um at knýta hetta upp ímóti øðrum virknum á skúlanum, so sum bókdagum og ymiskum listasavnaðum, sum longu eru partur av skúladegnum. Ein nýggjur malfatna í læruskapuni er eisini á veg, sum fer at styrkja hesa menning enn meira.

Eitt annað hugskot er at samstarva við aðrar skúlar og stovnar kring landið, har børnini kunnu vitja og læra av hvørjum øðrum. Soleiðis verður plantulívið ikki bara ein partur av Frískúlanum, men eisini partur av eini breiðari føroyskari røkt av náttúru og umhvørvi.

Plantuheiti	Stað	Vatning	Ljós	Ábyrgdarflokkur
Basilika	Innandura	2-3 ferðir um vikuna	Indirekt ljós	1. flokkur
Tulipanar	Uttandura	1 ferð um vikuna	Full sól	2. flokkur
Kaktus	Vindeyga	1 ferð um mánaðin	Beinleiðis sól	3. flokkur
Mynt	Innandura	3-4 ferðir um vikuna	Hálvskuggi	4. flokkur
Sólberja	Uttandura	2 ferðir um vikuna	Full sól	5. flokkur

Vitja skúlans heimasíðu og síggj, hvussu hetta arbeiðið er partur av einum størri heild, har virðing, gleði og nærlaga læring eru grundarlagið undir gerandisdegnum hjá børnunum. Foreldur, sum ynskja at fylgja við í, hvussu næmingarnir eisini luttaka í at mala skúlans flaggmynd og aðrar listaligar verkætlanir, eru vælkomin at lesa meira og at seta seg í samband við skúlaskrivstovuna fyri at frætta nærri um tilmeljing og komandi tiltøk.