Hvussu vit arbeiða við minni og frásøgn í flokkinum

Í Frískúlanum í Havn síggja vit minni og frásøgn sum týdningarmiklar leiðir til læring. Tá ið børn fáa høvi at seta orð á upplivingar, endurgeva søgur og knýta nýggja vitan at tí, tey longu kenna, verður undirvísingin bæði meiningsfull og livandi. Hetta arbeiðið fevnir um mál, lesing, søgu, náttúru, handverk og felagsskap.

Minnismenning snýr seg ikki bert um at duga svar uttanat. Hon snýr seg um at skilja, knýta samband og finna aftur til vitan, tá ið tørvur er á henni. Frásøgnin hjálpir børnunum at raðfesta hendingar, lýsa persónar, brúka nýggj orð og lurta eftir sjónarmiðum hjá øðrum.

Í einum tryggum flokki kunnu børn venja seg við at siga frá uttan ótta fyri at siga nakað skeivt. Vit leggja dent á virðing, forvitni og gleði í læringini, so at hvør næmingur fær møguleika at luttaka á sínum egna støði. Les meira um skúlan og arbeiðslagið á Frískúlin í Havn.

Hvat minni og frásøgn geva læringini

Tá ið børn hoyra eina søgu fleiri ferðir, fáa tey møguleika at festa orð, hugtøk og samanhang í minni. Fyrstu ferðina lurta tey kanska eftir høvuðsgongdini. Seinni leggja tey merki til smálutir, endurtaka setningar og skilja betur, hví persónarnir gera, sum teir gera.

Frásøgn styrkir eisini málsligu menningina. Børnini læra at brúka byrjan, miðpart og endi, at greiða frá í røttum raðfylgjum og at velja orð, sum gera frásøgnina greiða. Við tíðini gerst tað lættari at greiða frá egnum hugsanum, upplivingum og hugskotum.

Tryggir karmar og virkin lurtan

Ein góður arbeiðsháttur byrjar við, at flokkurin hevur greiðar og róligar karmar. Vit lurta eftir hvørjum øðrum, bíða eftir tørni og taka allar frásagnir í álvara. Næmingarnir skulu kenna, at teirra rødd hevur týdning, eisini tá ið frásøgnin er stutt ella enn ikki heilt liðug.

Lurtan er ein virkin førleiki. Vit venja okkum at endurgeva tað, ein annar hevur sagt, seta orð á høvuðshugsanina og spyrja inn til tað, sum er ógreitt. Hetta gevur næmingunum betri fatan av innihaldinum og venur teir samstundis í at vísa tolsemi og umsorgan í samskiftinum.

Frá uppliving til orð

Ein frásøgn kann taka støði í einum vanligum degi, einum túri, einum myndateikningi ella eini hending í nærumhvørvinum. Næmingarnir kunnu fyrst tekna tað, teir minnast, og síðani greiða frá myndini. Soleiðis verður sjónligt, hvørji smálutir teir hava lagt merki til, og hvussu teir raðfesta upplivingina.

Vit brúka eisini sang, rím, føroyskar søgur, kvæði og siðbundið handverk sum inngongd til frásøgn. Tá ið børn arbeiða við mentanarligum tilfari, fáa tey bæði eitt felags støði og møguleika at seta sín egna dám á. Ein søga kann verða endursøgd við leikluti, myndum, rørslum ella egnum orðum.

Arbeiðshættir, sum festa vitan

Ymiskir næmingar minnast á ymiskan hátt. Summi minnast best við at hoyra, onnur við at síggja, gera ella siga sjálvi. Tí skiftast vit millum samrøður, upplestur, myndir, hugtakakort, leik, rørslu og skrivligt arbeiði. Endurtøka verður brúkt við skili, so hon kennist sum ein nýggjur møguleiki at skilja heldur enn sum mekanisk venjing.

Arbeiðsháttur	Hvat næmingurin venur	Dømi úr flokkinum
Endursøgn	At minnast høvuðsgongd og smálutir	Greiða frá søgu við egnum orðum
Mynd og hugtakakort	At knýta hugtøk saman	Tekna persónar, stað og hendingar
Leiklutir og leikur	At skilja sjónarmið og røð	Spæla eina søgu í flokkinum
Samrøða	At lurta og byggja víðari	Siga, hvat hendi fyrst og síðani
Skrivlig frásøgn	At orða tankar sjálvstøðugt	Skriva ein stuttan tekst við byrjan og enda

Tá ið vit arbeiða við einum evni í fleiri ymiskum formum, fáa næmingarnir fleiri leiðir inn í somu vitan. Teir kunnu fyrst hoyra eina frásøgn, síðani vísa hana við myndum og at enda skriva ella siga hana sjálvir. Hetta gevur rúm fyri bæði djúpari fatan og persónligari menning.

At skapa frásagnir saman

Felags frásøgn er ein góður háttur at fáa allan flokkin við. Lærarin byrjar kanska við einari setning ella mynd, og næmingarnir byggja søguna víðari eitt petti í senn. Á henda hátt venja teir seg við at lurta eftir tí, sum longu er sagt, og laga sítt egna íkast til felags innihaldið.

Í bólkaarbeiði kunnu næmingar hava ymiskar leiklutir: ein kann siga frá, ein kann tekna, ein kann minnast orð og ein kann hjálpa at halda skil á hendingunum. Arbeiðið verður soleiðis bæði fakligt og sosialt. Tað gevur eisini læraranum høvi at síggja, hvør hevur brúk fyri stuðli við orðum, raðfylgju ella framburði.

Sambandið millum heim og skúla

Frásagnirnar hjá børnunum byrja ofta heima. Ein søga frá einum ommu- ella abbabarni, eitt staðarnavn, ein siður ella ein familjuuppliving kann verða dýrabart tilfar í skúlanum. Tá ið heimlig vitan sleppur inn í flokkin, kenna børnini, at teirra bakgrund og royndir hava virði.

Gott samskifti við foreldrini ger tað lættari at fylgja barninum og stuðla undir menningina. Á skúlanum hava vit eisini dent á greiðum og virðiligum sambandi við heimini, og kunning um hetta arbeiðið kann lesast í samskiftinum við foreldur. Foreldur kunnu stuðla við at lurta eftir frásøgn barnsins, lesa saman og geva sær tíð at tosa um tað, sum barnið hevur upplivað.

At fylgja menningini hjá hvørjum næmingi

Vit hyggja eftir, hvussu næmingurin lurtar, minnist, orðar seg og byggir eina frásøgn upp. Tað snýr seg um gongdina, ikki bert um eina lidna uppgávu. Ein næmingur kann fyrst hava tørv á myndum og spurningum, men seinni klára seg við fáum stuðlum. Slík framstig verða løgd til merkis og brúkt í næstu lærutilgongd.

Uppgávurnar verða lagaðar, so bæði tey, sum hava lætt við at siga frá, og tey, sum eru meira varin, fáa avbjóðingar. Nøkur fáa møguleika at skriva longri tekstir, meðan onnur byrja við stuttum setningum, orðum ella munnligari frásøgn. Endamálið er, at øll skulu uppliva framgongd og fáa hug at brúka málið og minnið enn meira.

Tá ið børn fáa frið at minnast, lurta og siga frá, styrkja tey bæði fakligar og menniskjaligar førleikar. Komið nærri arbeiðinum í Frískúlanum í Havn og fylgið við í teimum lærutilgongdum, sum skapa rúm fyri orðum, hugflogi og felagsskapi.