Hvussu vit brúka støddarspæl til støddfrøði

Støddarspæl flyta støddfrøði úr bókini út í høv og føroyskt mál. Tá børn telja stig, raða kubar, byggja vegir og flyta eindir, læra tey at sjá sambland tølum, støddum og orðum.

Ein støðan í Frískúlin í Havn er, at læring skal vera trygg, stimilandi og bygð upp á umhverving, ið barnið er í. Støddarspæl passar væl til hesin, tí at tey gera støddfrøði samstarvs, vóðliga og knýsa. Með einum góðum fyribereddan teksti fær lærarin eisini høv til at fylgja við framgang, virka í teymarbeiðni og leggja fyrir fleiri læringarstøð.

Leikur gevur støddfrøðini plass

Støddarspæl er eitt læringaørki, ikki bert skemmtan. Hvussu nógv træ eru í gonguni, hvussu langt erðu spælið, hvussu nógv føroyskt orð fær pláss, og hvat skal flytast? Tá tey telja gongur, raða føroyskt orð í flokkar, flyta eindir ella byggja form, fara tey eisini fyri at finna hvør orðini passa saman.

Lærarin skal gøra hetta greiningarøktin, men spælið skal liggja framum, og eingin uppgøt skal verða til ovari fyri tey. Dørum, stengir, kubar, leggja skáp, kølar og band kunna geva eitt grett spæl um gongur, støddfrøði og samstarv. Føroyskt orð á kortini kunna síðan gera hvør uppgøtin greitt.

Ein leið er at hyggja nær við Frískúlin í Havn, sum ber fram virksama lærdóm í skúladeginum. Tað kann geva eitt góðan grund undir at leggja dagligar løg umfram spælini, sum geva børnunum røtt at roppa, svara og gera eina uppgøt sammen.

Frá leknum til sjálvstøðugum orðtak

Fyrst skal uppgøtin vera einfald. Børnini fáa eitt røtt at gera: telja, finna, raða, byggja, flyta ella mæta. Síðan skal tey fáa fleiri svara, og lærarin skal alltid hyggja um, hvat tey megna.

Eitt dømi er eitt spæl við talvendingar. Børnin taka eitt føroyskt orð, finna eitt orð, sum lýsir sama týdning, og leggja tey orðini saman. Tá tey orðini eru “dag” og “dagur”, kunna tey brúka eitt spæl við at telja dagar.

Í økini skal lærarin flyta orðin yvir í tølufrøði. Tá skriva tey orðini niður, og síðan gera tey eina talvending. Henda støðan hjálpar børnunum at knýta orð, tølu og gjøving saman, uttan at orðin verða til lærdómsformlar úr ó. Slikt styrkir evnini til problemløysing, og føroyskt mál er ikki síðan eitt viðbót, men miðilin í læringini.

Greina støddir við hygging og hendur

Støddfrøði hevur nógv orð um stað og form. Í einum spæli við kubar kunna børnin finna orðini “undir”, “yvir”, “millum”, “framari” og “aftanari”. Tá tey leggja træ fyri træ, læra tey at sjá, at eitt objekt kann liggja millum tvey onkur, men at onkur sitja yvir einum øðrum.

Greining av geometri er eisini kørt. Børnin byggja eitt hús úr kvadratiskum kubum, og síðan greina tey long, breidd og hædd. Teorøkt finna tey møtsvingi, vinklar og síður, og tey koma fram um, hvat orðini føroyskt lýsa betri.

Meting kan byrja við at meta. Eitt barn tekur fyrir at spenna teina gongu millum tvey træ, og eitt annar tekur eitt stykki, sum er halvt so longt. Síðan mæta tey gongurnar við hendir, nevna føroyskt orð fyri fyrra og seinna endan, og samanbera tey metingarnar. Henda økin lærer tey at orða metingina við føroyskt mál.

Gørr spælið fyri lærdóm

Til at spælið skal virka, skal lærarin gera eina lítila fyriberedning: greina mál, tíð og útbúgning, og halda øllu saman í eini uppgøt.

Fyrir spælið:

• Mál: Velja eitt lærimål, sum børnin skulu ná við spælið.
• Tíð: Avmarka fyrrotingarnar, helst fyrir hvørja rundu.
• Verkøri: Velja kubar, kølar, stengir, band ella annað, sum er lætt at flyta.
• Framhald: Skriva niður, hvat tey vóru fær, og síðan gera eina uppsummering.

Þetta skipar eisini leið fyri tey, sum skulu gera størri uppgøt. Tað ber at velja eitt orð, sum lýsir uppgøtini. Orðini “telja”, “raða”, “byggja” og “mæta” gera orðtak greitt, og hvør orðið skal brúkast í nýggjum samhengi.

Eftir spælið:

• Tøllisting: Telja, hvat tey gjørdu, og skriva svarið niður.
• Samanbering: Mæta hvør støðan varð, tá tey vóru uppt sett.
• Orð: Finna eitt orð fyri hvat tey lærdu.
• Næsta skref: Velja eina nýggja uppgøt útbúgda úr fundinum.

Samtíðis skal lærarin fylgja við hvør barnið er í. Eitt barn kann halda áfram við sama spæl, meðan eitt annað fær eitt minni øki. Tá fær hvørt barn eina lærdómsøki, sum passerar, og eingin skal sitja úti í spælini.

Frá spæli til lærdómi

Støddarspæl skal ikki enda, nær gongurin er lokin. Fyrst og fremst eiga tey at læra at greina orð, tølu, form og orsøkið saman og siga føroyskt, hvør niðurstøðan varð. Føroyskt mál er mikki partur av læringini, og ein lærar skal ikki síggja upp í føroyskt orð á lærdómsblaðinum.

Í Frískúlin í Havn verður nátturon eisini nýggjur lærar, eins og greinin nátturuna sum lærirum lýsir. Steinar, greinar, sandur og vatn kunna nýggjar uppgøt koma inn í spælið. Tá læra børnin at gera mætingar, velja støddir og svara føroyskt, og hendingin verður ein lærdómsferð í føroysku máli.

Møtið upp á Frískúlin í Havn og hyggja nær um lærdóm, orð og føroyskt lív. Leggið eitt støddarspæl inn í dagliga skúlagonguna, fylgið við orðin børnin brúka, og takið hetta uppt í læringina. Tað førir støddarspælið úr einari stund inn í einar heila lærdómsferð.