Lærarar í Frískúlanum deila sínum skúlaminnum og pedagogiskum grunni
Tá ið lærarar seta seg niður at minnast sínar egnu skúlagongd, kemur ofta fram eitt ríkt og litfagrt mynd av barnaárum. Frískúlin í Havn hevur fingið nakrar av sínum starvsfólkum at leggja orð á minnir, sum fyri mongum eru langt frá men munagóð minni. Hvør lærari hevur síni serstøku søgu, men felags fyri teimum øllum er kenslan av at hava verið partur av einum felagsskapi, sum hevði sín egna dýrd.
Lærararnir, sum tala her, hava gingið í ymiskum skúlum runt um í Føroyum, og teirra frásøgn visir, hvussu nógv skúlagongd kann merkja fyri einum menniskja. Onkur minnist stríð við at lesa, meðan ein annar minnist gleðina av at syngja føroyskar vísur saman við flokkinum. Hesi smáu eygleiðingar geva eina innlit í, hvussu skúlin verður meir enn ein stovnur – hann verður ein partur av tínari identiteti.
Fyri Frískúlan í Havn er tað týdningarmikið, at lærararnir síggja aftur og finna seg sjálvar í teimum børnum, sum teir nú undirvísa. Ein góður lærari kann ofta kennast frá sínum egnu lærarum, sum góvu honum rúm at voksa, at gera mistøk og at finna síná leið. Hetta er ein partur av skúlans pedagogiska grunni, sum verður lýst í framtíðar tiltøkum og samrøðum, sum skúlin skipar fyri.
Hugmyndin við hesum frásøgnum er ikki at gera sentimental ferð inn í fortíðina, men at draga lærdóm úr teimum royndum, sum enn hava týdning í dag. Tá ið ein lærari setur seg í spor sínar egnu lærarar, sær hann ofta, hvat virkaði og hvat kundi verið gjørt øðrvísi. Henda sjálvsspeilingin er ein gáva til bæði læraran og næmingin, og hon er ein av grundunum undir Frískúlans virkisemi.
Tíðin sum næmingur í Havn
Mong av lærarunum í Frískúlanum vóru sjálvir næmingar í føroyskum fólkaskúlum, og minni teirra frá hesum árum eru ofta bæði konkrét og kenslubornaðin. Onkur minnist kuldan í skúlastovuni um veturin, har frostmyndir prýddu gluggarúðuna, og onkur minnist heitan summardag, tá ið øll børnini sluppu út á vøllin eftir ein serliga langa kirkjuferð.
Ein av lærarunum greiðir frá, at hann ofta leitaði sær í hornið í stóru framlestrunum, tí at hann kendi seg lítið og óttafullan. Hinvegin var hann altíð við, tá ið flokkurin sang saman, og sangurin varð eitt fríðrúm har hann kundi anda og finna sína styrki. Hetta minnið hevur gjørt hann varugan við, hvussu týdningarmikið tað er, at hvør einstakur næmingur fær høvi at skinna á ymiskan hátt.
Fyrstu læruárini og mentorskapur
Tá ið nýggjur lærari byrjar sínar fyrstu vikur í Frískúlanum, kemur hann ofta at minnast sínar egnu byrjan sum nýútbúgvin. Hvussu var tað at standa frammi fyri einum flokki við sjálvstøðugu ábyrgd? Hvør var tann royndi lærari, sum tók ímóti honum og vísti honum vegin? Hesar spurningar koma ofta upp, og svarini eru ymiskt.
Mentorskapur er ein av hornasteinunum í Frískúlanum, og hann verður lýstur av lærarunum sum ein gáva, sum teir ynskja at geva víðari. Tá ið ein lærari hevur eina positivar uppliving av at verða móttikin og vardur í sínum fyrstu árum, smittar hetta yvir á hansara egnu næmingar og kollegar. Hinvegin, um tann fyrsti tíðin var truplig, kann tað vera ein drívmegi at betra um korini fyri komandi ættarliðum.
Mentan og handverk í skúlanum
Ein av teimum sterkastu minnum hjá lærarunum er, hvussu handverk og mentan vóru innvevd í skúladagurin. Onkur minnist, hvussu tey lærdu at veva, at sníta træ, at geraull ella at binda reip, meðan onkur minnist dans á gólvinum ella felags sang við kirkjutíðum. Hesi element eru ikki bara nostalgisk minni – tey eru grundarlag undir einari menning, sum hevur týdning enn í dag.
Tey børn, sum læra at virka við hondunum, læra samstundis at bíða eftir úrslitum, at virða tilfarið og at arbeiða saman við øðrum. Hetta eru førleikar, sum eisini gagna teimum í lesing, skriving og rokning. Ein lærari, sum sjálvur hevur upplivað hesa vidd í sínum barnaárum, dugir betur at síggja heildina og at geva sínum næmingum fjølbroyttar inngangar til læring.
| Lærari | Skúlagongd | Serstakasta minnið | Ávirkan á pedagogikkin |
|---|---|---|---|
| Anna | Fólkaskúli í Havn, Kambsdali | Felags sangur á summarhátíð | Brúkar sang sum innangongd til málsligt arbeiði |
| Jógvan | Fólkaskúli á Sandoynni, HF í Suðuroy | Handverksstund við træi | Leggur dent á skapandi verkstæðir |
| Súsanna | Fólkaskúli í Vágum, Keypmannahavn | Skrivandi stundir í ljósum stovum | Girðir sær frama fyri stíðnum og ró |
| Pætur | Fólkaskúli í Havn, Tórshavn | Bókatíðir við foreldrum | Brúkar familjuinntak í lesingarleikum |
| Malan | Fólkaskúli í Miðvági, Námsvísind | Dansur og leikir uttandura | Samveitir rørslu og frásøgn |
Sangur, dansur og bókatíðir
Tríggir sterkir byggisteinar í minni læraranna eru sangur, dansur og bókatíðir. Sangur hevur altíð verið partur av føroysku mentanini, og í skúlanum fekk hann ein serstakan pláss, tá ið nýggjur sangbók kom út ella tá ið flokkurin varð bodin at syngja fyri foreldrunum. Lærarar, sum minnast slíkar løtur, tala um eina heilt serstaka kenslu av at hoyra sín egnu rødd smelta saman við røddunum hjá kammeratunum.
Bókatíðir eru ofta minni, sum bæði børn og foreldur bera við sær langt fram í vaksnamannalívið. Tá ið onkur lesur hátt og ger sínar røddir livandi, ella tá ið foreldur seta seg á gólvið og lurta við sínum børnum, verður lesingin meir enn ein færleiki – hon verður ein felagsskapur. Frískúlin ynskir at varðveita hesa hevðina og at geva nýggjum ættarliðum somu upplivingar.
Foreldrasamstarv og felagsskapur
Lærarar minnast ofta foreldrini sum ein týðandi part av skúlagongd teirra. Onkur minnist mammu, sum altíð møtti við nýggjum bókum, meðan ein annar minnist pápu, sum las søgu á songartíðini. Foreldrasamstarv er ikki bara eitt amboð í nútíðar skúlaverki – tað er eitt samband, sum byrjar longu áðrenn barnið fær sín fyrsta skúlauppgerð.
Felagsskapurin millum næmingar, lærarar og foreldur verður ofta lýst sum ein av teimum vakrastu minnum úr skúlagongdini. Tá ið allir møta til foreldrafund, og tá ið kvøldið er liðugt og allir fara saman heim, verður eitt band, sum varir leingi. Lærarar, sum hava upplivað hetta, vita, at skúlin er meir enn stovnur – hann er ein livandi samleiki, sum skal røkjast og føðast av hvørjum ættarliði.
Hvussu royndirnar mynda undirvísingina
Tá ið lærarar hugsa um, hvussu teirra egnu skúlagongd hevur ávirkað teirra pedagogikk, koma ofta fram smáir, men týðandi detaljur. Ein lærari minnist, hvussu hann alsamt vildi havt meira rúm at eksperimentera við talum og skriftum, og hetta hevur gjørt hann til ein lærara, sum altíð letur sínum næmingum frítt rúm at royna seg á nýggjar háttir. Ein annar minnist ein lærara, sum altíð var hartur og kravandi, og hetta hevur gjørt hann varugan um, hvussu mikilvægt tað er at møta børnum við virðing.
Hesu royndirnar verða til eina pedagogiska vitan, sum ikki kann lærast úr bókum. Tær koma av tí, at ein hevur verið næmingur sjálvur, og at ein hevur kent á sínum egna húði, hvat tað merkir at sita í einum flokki og at hoyra ein lærara. Henda vitan er partur av Frískúlans DNA, og hon verður borin fram av hvørjum lærara, sum tekur við sínum fyrsta flokki.
Hvat teir vilja geva næmingum í dag
Lærararnir eru samdir um, at teir ynskja at geva næmingum sínum tað, sum teir sjálvir kanska ikki fingu nóg av. Hetta kann vera meira rúm til spurningar, meiri fríar spælistundir ella meiri ávirkan á egið læring. Teir vita, at skúlin skal fyrireika børn til eitt lív, sum vit ikki kenna enn, og at besta veðlutgongan er at geva teimum bæði røtur og veingir.
Nakrir avbjóðingar standa kortini framvegis: tað kann vera trupult at finna tíð til alt, tað kunnu vera børn við ymiskum tørvi, og tað er altíð ein spenningur millum fasta skipan og fríar kenslur. Men lærararnir eru fullir av vón og vilja, og teir síggja hvønn dag sum eina møguleika at gera mun.
Ábendingar fyri næmingar, foreldur og lærarar
- Lurta á børnini áðrenn tú svarar, og tak teirra spurningar álvarsamt.
- Gev rúm til forvitni og spurningar í hvørjum lærustund.
- Varðveita føroyskar mentanararvur sum sang, dans og handverk í dagligum undirvísing.
- Brúka søgur og bókatíðir til at byggja sterki sambond millum heim og skúla.
- Skapa eitt felagsskap, har øll børn kennast vælkomnir og hoyrd.
- Muna á, at hvør einstakur næmingur hevur síná egnu søgu og sínar styrkir.
- Tak nærri uppá smáar løtur, sum kunnu voksa til stórar minnir.
Tú kanst lesa meira um skúlans virksemi, innskriving og komandi tiltøk á skúlans heimasíðu, har tú eisini finnur myndir og frásøgnir frá undanfarnum tiltøkum. Frískúlin í Havn bjóðar øllum vælkomin at taka lut í einum skúla, sum virðir bæði barnaárini og vaksnamannalívið.
