Nýggjur stronddagur við skeljagransking og ruskasavn

Ein dagur við strondina kann geva næmingum nógv meira enn fríska luft og eitt fríløtu frá skúlastovuni. Tá børnini sleppa at kanna fjøruna, finna skeljar, hyggja at smáum verum og savna rusk, verður náttúran sjálv eitt livandi lærurúm. Hetta var karmurin um ein nýggjan stronddag hjá Frískúlanum í Havn.

Dagurin sameindi gransking, rørslu, samstarv og umhvørvisvit. Næmingarnir arbeiddu sum smáir náttúrugranskarar, har hvør funnin skel og hvør ruskbiti kundi siga eina søgu um lívið við sjógvin og um ávirkanina, menniskju hava á umhvørvið.

Endamálið var at geva børnunum eina ítøkiliga uppliving av, hvussu vit kunnu læra við at kanna, spyrja og royna okkum fram. Samstundis varð dentur lagdur á, at náttúruvernd ikki er eitt fjart hugtak, men nakað, sum byrjar við smáum gerðum í gerandisdegnum.

Ein dagur við sjóvarmálan

Tá næmingarnir komu oman á strondina, byrjaði dagurin við felags práti um trygd, veður og um atferð nærhendis sjónum. Lærararnir greiddu frá, hvussu børnini kundu flyta seg varliga millum klettar og tara, og hvussu tey skuldu handfara tað, tey funnu. Síðani vórðu næmingarnir býttir í smærri bólkar, so øll fingu møguleika at vera virkin.

Ein bólkur leitaði eftir ymiskum skeljum, ein annar skrásetti rusk, og ein triði eygleiddi fuglar, tara og smádjór. Uppgávurnar vóru lagaðar eftir aldri og førleika, men allir næmingar arbeiddu við somu grundspurningum: Hvat finna vit? Hvar finna vit tað? Og hvat kann tað siga okkum um staðið?

Við blýanti, pappíri og einfaldum íløtum gjørdist arbeiðið skipað. Børnini teknaðu skeljar, samanbóru skap og litir og royndu at skilja, hvørjar skeljar hoyrdu saman. Tey lærdu eisini, at ein fjøra broytist alt eftir streymi, veðri og árstíð.

Skeljar sum lykil til gransking

Skeljagranskingin gav næmingunum innlit í lívfrøði og náttúrusøgu. Tey lærdu, at skeljar ikki eru eins, og at skap, tjúkt og mynstur kunnu geva ábendingar um, hvørji djór hava búð í teimum. Summar skeljar vóru heilar, meðan aðrar vóru slitnar ella brotnar av aldu og gróti.

Næmingarnir brúktu sansirnar í læringini. Teir kendu á yvirflatuni, hugdu at smálutum og lurtaðu eftir frásøgnum frá lærarunum. Við at samanbera funnir lutir fingu børnini eina fyrstu fatan av flokking, eygleiðing og einfaldari skráseting. Granskingin snúði seg tí ikki um at finna eitt rætt svar, men um at vera forvitin og grunda yvir tað, sum tey sóu.

Í arbeiðinum varð eisini tosað um, at ikki alt eigur at takast við heim. Summar skeljar kunnu vera bústaður hjá livandi verum, og náttúran skal ikki tømast fyri at geva okkum eina samling. Næmingarnir lærdu at taka fáar lutir til kanning og lata restina liggja, har hon hoyrir heima.

Ruskasavnið ger munin sjónligan

Ruskasavnið vísti eina aðra síðu av strondini. Næmingarnir funnu plast, snór, smáar metalbitar, fløskulok og annan óviðkomandi rusk. Hvør lutur varð savnaður varliga, og børnini hugdu at, hvussu leingi ymisk evni kunnu vera í náttúruni.

Við at skilja ruskið í bólkar fingu tey eina greiðari mynd av, hvat slag av dálking var mest sjónligt. Plastið fylti nógv, men eisini smáir lutir, sum lættliga kundu verið yvirsæddir, vórðu skrásettir. Hetta gjørdi tað lættari at tosa um, hvussu rusk kann enda í sjónum, og hvussu fuglur og onnur djór kunnu fáa skaða av tí.

Ruskasavnið varð ikki gjørt fyri at skapa skuldarkenslu. Tað skuldi heldur vísa, at okkara val hava týdning. Ein íløga í eina fjøru, ein endurnýtsluposi og tað at taka rusk við sær heim eru smáar gerðir, sum kunnu leggja saman til stóran mun.

Læring í felag og við ábyrgd

Ein týdningarmikil partur av degnum var samstarvið. Næmingarnir máttu lurta eftir hvørjum øðrum, býta uppgávur og hjálpast at, tá okkurt var trupult. Summi vóru skjót at finna rusk, meðan onnur høvdu eyga fyri smálutum í skeljunum. Soleiðis fekk hvør næmingur ein týðandi leiklut í felags arbeiðinum.

Arbeiðshátturin samsvarar við ta læringsmentan, sum Frískúlin í Havn leggur dent á: eitt trygt og virkið umhvørvi, har børnini kunnu kanna, skapa og taka ábyrgd. Í náttúruni gerst munurin millum bókliga vitan og veruliga roynd minni, tí næmingarnir sjálvir uppliva tað, sum annars hevði staðið í einum teksti ella verið víst á eini mynd.

Dagurin gav eisini rúm fyri samrøðu og frásøgn. Næmingarnir greiddu frá, hvat tey høvdu funnið, og hvør bólkur gjørdi vart við síni eygleiðingar. Tá øll sleppa framat, verður læringin fjølbroytt, og børnini síggja, at teirra egnu spurningar og uppdagingar hava virði.

Frá uppliving til varandi vanar

Tá flokkurin kom aftur í skúlan, varð dagurin tikin saman. Børnini vístu hvørjum øðrum skeljatekningar, greiddu frá ruskbýtinum og samanbóru tað, tey høvdu savnað. Summi skrivaðu stuttar frágreiðingar, meðan onnur gjørdu myndir ella smáar framsýningar.

Søgur og frásagnir kunnu geva náttúruupplivingum enn meira týdning, og tí kann arbeiðið eisini knýtast at søguundirvísing í skúlanum. Ein skel kann gerast byrjanin til eina frásøgn um sjógvin, ein ruskbiti kann vekja tankar um ferðina hjá honum, og ein fjøra kann verða karmur um bæði veruligar og ímyndaðar hendingar.

Tað týdningarmesta er, at upplivingin livir víðari eftir sjálvan stronddagin. Tá børnini næstu ferð síggja rusk við vegjaðaranum ella finna eina skel, hava tey longu eitt mál og eina vitan at seta orð á. Náttúruvernd verður tá ein vani, sum er grundaður á kunnleika, umsorgan og felags ábyrgd.

Frískúlin heldur fast í, at læring kann fara fram allastaðni, har børnini sleppa at vera virkin og forvitin. Við at kanna fjøruna, verja lívið í sjónum og taka ábyrgd av felags umhvørvinum fáa næmingarnir bæði vitan og sjálvsálit. Lat okkum halda fast í hesum arbeiðinum og lata fleiri dagar við sjóvarmálan verða byrjanin til nýggjar uppdagingar.