Vit Gera Føroyskt Sáðkorn Til Fugl Og Seyð
Á Frískúlanum í Havn kunnu næmingar læra um náttúruna við at arbeiða beinleiðis við mold, fræi, korni og dýrum. Verkætlanin um føroyskt sáðkorn sameinir handaligt arbeiði, náttúruvísindi, málsligan frásøguhug og virðing fyri teimum tilfeingum, sum finnast rundan um okkum.
Vit vilja kanna, hvussu kornplantur vaksa í føroyskum veðri, hvussu korn verður heystað og turkað, og hvussu tað kann nýtast sum náttúrligt fóður til smáfuglar og seyð. Arbeiðið verður lagað til aldur og førleika, so øll kunnu luttaka á sínum egna stigi.
Á Frískúlanum í Havn er týdningarmikið, at børn kenna seg trygg, sædd og virkin í læringini. Ein verkætlan sum henda gevur teimum møguleika at arbeiða saman, royna seg fram og síggja, at vitan eisini verður skapt við hondunum.
Frá Hugskoti Til Verkætlan
Vit byrja við at tosa um, hvat fuglar og seyður eta, og hvør munur er á villum føði, sáðkornum og tilbúnum fóðri. Næmingarnir fáa høvi at eygleiða fuglar í skúlagarðinum og finna út av, hvørjar plantur og fræ teirra nátúrliga føði kann koma frá.
Síðani leggja vit eina ætlan fyri arbeiðið. Vit velja fræ, fyrireika mold, sáa í smáar blettir og fylgja við, hvussu planturnar broyta seg. Næmingarnir kunnu tekna, skriva dagbók, máta hæddina og taka myndir av vøkstrinum. Á tann hátt gerst ein vanligur garður til eitt lítið granskingarøki.
Føroysk Korn Og Plantur
Í Føroyum eru veðurlíkindini skiftandi, og vindur, kuldi og nógv regn seta krøv til planturnar. Tí kunnu vit royna okkum við harðførum kornsløgum og øðrum plantum, sum hóska til føroyska náttúru. Havri, bygg og ymisk graslík fræ kunnu vera partur av royndunum, alt eftir jørð og árstíð.
Tað er eisini áhugavert at samanbera plantur, sum vaksa í okkara egna umhvørvi, við fræ, ið verða keypt uttanlands. Næmingarnir læra, at staðbundin framleiðsla kann taka tíð, men at hon gevur vitan um jørðina og styrkir sambandið við føroyska landbúnaðin. Hetta er ein lítil roynd at varðveita og menna áhugan fyri lokala tilfeinginum.
Soleiðis Arbeiða Vit Við Sáning
Fyrst reinska vit eitt lítið øki og kanna, um jørðin er hóskandi. Vit losa moldina, taka burtur grót og røtur og blanda møguliga eitt sindur av natúrligum tilfari í. Síðani sáa vit fræini við hóskandi frástøðu og merkja blettirnar, so vit vita, hvat er sáað hvar.
Næmingarnir fáa hvør sína uppgávu. Summi arbeiða við at vatna og lúka, onnur skráseta veðrið og vøksturin, meðan onnur gera skelti ella greiða frá verkætlanini. Við at býta arbeiðið í smærri lutir verður pláss fyri bæði teimum, sum dáma væl at arbeiða úti, og teimum, sum trívast best við tekning, skriving og framløgum.
| Arbeiðsstig | Hvat vit gera | Hvat næmingarnir læra |
|---|---|---|
| Fyrireiking | Kanna mold, fræ og arbeiðsamboð | At leggja ætlan og arbeiða trygt |
| Sáning | Sníða rennur, leggja fræ og fjala tey | Um vøkstur, dýpd og frástøðu |
| Røkt | Vatna, lúka og fylgja við | At taka ábyrgd og eygleiða broytingar |
| Heysting | Klippa, turka og skilja kornið | Um árstíðir, varðveiting og reinføri |
| Nýtsla | Geva fugli og seyði hóskandi mongdir | Um dýrahald og ábyrgdarfulla nýtslu |
Trygd, Góðska Og Hóskandi Fóður
Tá korn skal verða fóður, er reinføri avgerandi. Vit kanna, um kornið er væl turkað og uttan myglu ella óvanligan lukt. Vát korn kann skjótt gerast ringt, og tí verður tað goymt turt, lufttætt og væl merkt við dagfesting og innihaldi.
Fuglar kunnu fáa smáar mongdir av heilum ella knústum korni, men vit ansa eftir, at fóðurbakkar ikki verða skitnir ella vátir. Seyður skal ikki fáa stórar mongdir av korni í senn. Korn verður bara givið sum eitt ískoyti til hóskandi seyðafóður og altíð undir leiðslu frá vaksnum og teimum, sum hava ábyrgd av seyðinum.
Læring Í Felagsskapi
Verkætlanin kann knýta saman fleiri lærugreinir. Í náttúru og tøkni kanna vit plantuvøkstur og veður, í støddfrøði telja og máta vit, og í føroyskum skriva næmingarnir arbeiðsdagbøkur, skelti og stuttar frágreiðingar. Í handverki kunnu teir gera smáar fuglafóðurbakkar úr endurnýttum tilfari.
Arbeiðið gevur eisini rúm fyri mentan. Vit kunnu tosa um, hvussu fólk fyrr goymdu hoyggj og korn, hvussu seyður hevur verið ein týdningarmikil partur av føroyskum lívi, og hvussu siðir og arbeiðshættir verða førdir víðari. Í eini verkætlan um langtíðar arbeiði síggja vit, hvussu smáar uppgávur kunnu vaksa til varandi læring.
Frá Garði Til Fóðurbakka
Tá kornplanturnar eru búnar, heysta vit tær varliga. Vit kunnu binda smáar buntar og turka tær á einum turrum, luftgóðum staði. Eftir turking kunnu næmingarnir kanna, hvussu nógv fræ eru komin, og samanbera úrslitið við tað, sum varð sáað.
Nakað av korninum kann leggjast í fuglafóðurbakkar, meðan annað kann verða goymt til seinni royndir. Um skúlin hevur samband við ein bónda, kann ein lítil mongd eisini verða latin til seyð, so børnini síggja, hvussu arbeiðið í skúlagarðinum knýtist at veruligum landbúnaði. Allar slíkar avtalur verða gjørdar saman við vaksnum.
Góðir Vanar Í Verkætlanini
Til tess at arbeiðið verður trygt, lærdómsríkt og gott fyri bæði børn og dýr, halda vit okkum til nakrar einfaldar meginreglur:
- Vit vaska hendur eftir arbeiði við mold, korni og fóðri.
- Vit brúka rein amboð og goyma fræ og korn turt.
- Vit geva fugli og seyði bara hóskandi mongdir undir vaksnum eftirliti.
- Vit skráseta, hvat er sáað, nær tað varð heystað og hvussu tað varð goymt.
- Vit vísa varsemi við plantum, dýrum og øllum livandi verum.
Næmingarnir læra soleiðis, at ábyrgd ikki bara snýr seg um at fáa eitt úrslit. Hon snýr seg eisini um at arbeiða varliga, lurta eftir øðrum og hugsa um, hvussu okkara gerðir ávirka náttúruna. Tað er ein lærdómur, sum røkkur langt út um sjálva sáðkornverkætlanina.
Vit bjóða foreldrum og øðrum áhugaðum at fylgja arbeiðinum á skúlanum, síggja vøksturin og hoyra næmingarnar greiða frá. Við felags arbeiði kunnu vit geva føroyskum fræi nýtt lív og gera læringina sjónliga, ítøkiliga og fulla av gleði.
