Vit gera okkara egna plantukassa við urtagarði
At gera ein plantukassa er eitt hugnaligt og læruríkt arbeiði, har børnini fáa høvi at skapa nakað við egnum hondum. Frá fyrstu tekningini til løtuna, tá ið eitt lítið fræ sprettur, verður læringin ítøkilig, stuttlig og knýtt at gerandisdegnum.
Í Frískúlanum í Havn er pláss fyri virksemi, har næmingar kunnu kanna, samstarva og royna seg í verki. Í einum tryggum og mennandi umhvørvi kann ein plantukassi gerast karmur um bæði náttúruvitan, handverk, samskifti og felagsskap.
Arbeiðið kann lagast til ymisk aldursstig. Yngri børn kunnu mála, fylla mold í og sáa, meðan eldri næmingar kunnu tekna mátil, rokna tilfar og fylgja við, hvussu planturnar broytast frá degi til dags.
Hvat børnini læra í urtagarðinum
Ein plantukassi gevur børnunum eina greiða fatan av, at matur og blómur ikki bara koma úr handlinum. Tey síggja, hvussu mold, vatn, ljós og tíð arbeiða saman. Samstundis læra tey, at røkt krevur tol og reglusemi.
Í arbeiðinum koma fleiri lærugreinir natúrliga saman. Næmingarnir kunnu máta longd og breidd, telja fræ, skriva dagbók og tekna plantur. Tey kunnu eisini brúka nýggj orð sum rót, stelkur, blað, fræ, sproti og frukt.
Tað sosiala er eins týdningarmikið sum tað fakliga. Tá børnini lyfta, skrúva og sáa saman, venja tey seg at býta uppgávur, lurta eftir hvørjum øðrum og taka ábyrgd av felags úrslitinum.
Frá hugskoti til tekning
Fyrsta stigið er at tosa um, hvat plantukassin skal brúkast til. Skal hann hýsa kryddurtum, salati, ertrum, jarðberum ella litríkum blómum? Børnini kunnu gera uppskot og greiða frá, hví tey velja ávísar plantur.
Síðani verður hugskotið flutt niður á pappír. Ein einfald tekning vísir, hvussu stórur kassin skal vera, hvar hann skal standa, og hvussu nógv pláss hvør planta hevur. Hetta gevur børnunum eina uppliving av, at góð fyrireiking ger arbeiðið lættari.
Kassin kann standa á einum staði, har hann fær nóg mikið av dagsljósi, men samstundis er lættur at røkta. Tað er eisini skilagott at velja eitt stað, har børnini trygt kunnu koma til við vatnkannu og smáum amboðum.
Tilfar, amboð og trygd
Til ein einfaldan plantukassa kunnu vit brúka óviðgjørdar træplankur, skrúvur, vinklar og eina sterka botnplátu. Um kassurin skal standa úti, er gott at velja tilfar, sum tolir veður og vind. Innan í kassanum kann leggjast ein tunn dúkur, men botnurin má hava hol, so yvirskotsvatn sleppur burtur.
Vanlig amboð eru mátingarband, blýantur, vinkulmátari, skrúvubiti, hamari og sandpappír. Ein vaksin eigur at hava ábyrgd av teimum amboðunum, sum krevja serliga varsemi. Børnini kunnu tó luttaka við at halda, máta, telja og skrúva, alt eftir aldri og førleika.
Øll við skulu brúka arbeiðshanskar, halda arbeiðsplássið ruddað og ganga frá amboðunum eftir nýtslu. Tá kantarnir eru pússaðir, verður kassurin tryggari at nema við. Trygd verður sostatt ein natúrligur partur av handverkinum og ikki bara ein regla, sum verður nevnd, tá okkurt er galið.
Byggingin í stigum
Arbeiðið verður lættari, tá ið tað er býtt upp í smá stig. Børnini kunnu fylgja einari myndarøð, har hvørt stig verður merkt, tá ið tað er liðugt. Hetta gevur teimum yvirlit og eina greiða kenslu av framgongd.
| Stig | Hvat vit gera | Hvat børnini venja |
|---|---|---|
| Fyrireiking | Tekna kassan og velja stað | Hugsa, máta og taka avgerðir |
| Tilfar | Finna plankur, skrúvur og amboð | Flokka, telja og kenna tilfar |
| Smíði | Skrúva síðurnar saman | Samstarva og arbeiða neyvt |
| Pussing | Slætta kantar og horn | Vise varsemi og umsorgan |
| Urtagarður | Fylla mold og sáa | Røkta og fylgja broytingum |
Tá síðurnar eru settar saman, verður botnurin festur og holini kannað. Síðani kann kassurin málast í einum livandi liti ella pyntast við mynstrum, nøvnum og smáum tekningum. Ein slík persónligur dámur ger, at børnini kenna verkætlanina sum sína egnu.
Fræ, jørð og daglig røkt
Tá ið kassin er liðugur, byrjar næsta spennandi stig. Botnurin verður fyltur við hóskandi mold, og børnini fáa at vita, hvussu djúpt ymisk fræ skulu niður. Summi fræ vilja hava nógv ljós, meðan onnur trívast best við eitt sindur av skugga.
Vit kunnu sáa rukkola, purløk, persillu, karressu, ertrar og blómur, sum lokka býflugur og onnur smádýr. Tað er gott at velja plantur, sum vaksa í ymiskum tempo, so børnini síggja broytingar gjøgnum longri tíð.
Ein einfald røktarætlan kann hanga við síðuna av kassanum. Har kann standa, hvør skal vøva, hvør skal hyggja eftir nýggjum sprotum, og nær vit skulu máta planturnar. Soleiðis verður ábyrgdin býtt javnt, og eingin uppgáva verður ov stór.
Læring, mentan og felagsskapur
Urtagarðurin kann verða karmur um søgur, sangir og skapandi virksemi. Børnini kunnu skriva stuttar frásagnir um eitt fræ, tekna plantur í ymiskum vøkstrarstøðum ella gera eina lítla framsýning við myndum frá arbeiðinum. Á tann hátt verður náttúruupplivingin knýtt at máli, list og føroyskum siðum.
Tá ið skúlin arbeiðir við felagsskap og upplivingum uttan fyri vanliga skúlastovuna, er eisini rúm fyri at knýta verkætlanina at øðrum tiltøkum. Frásøgnin um skúlaferð til bygdarnæmingar vísir, hvussu læring kann flyta seg út í verulig umhvørvi og skapa felags minnir.
Plantukassin kann eisini gerast partur av einari framførslu ella einum opnum degi. Næmingarnir kunnu greiða frá arbeiðsgongdini, vísa gestum fræini og bjóða ein lítil smakk av urtunum. Tað styrkir stoltleikan og vísir, at arbeiði hjá børnunum hevur týdning.
Góðar leiðir at arbeiða víðari
- Gerið eina fasta røktarvakt, so allar plantur fáa vatn og ans.
- Lat næmingarnar føra eina vakstrardagbók við tekningum, myndum og mátingum.
- Veljið bæði grønmeti, kryddurtir og blómur, so ymiskir áhugar sleppa framat.
- Brúkið endurnýtt tilfar til skelti, plantumerki og pynt.
- Hav eina felags løtu, har flokkurin deilir, hvat hevur riggað væl, og hvat kann roynast øðrvísi.
Verið við í urtagarðinum
Ein plantukassi er lítil í stødd, men stórur í læringsmøguleikum. Hann gevur børnunum høvi at arbeiða við hondunum, síggja úrslitini av sínum egna stríði og uppliva náttúruna sum ein livandi part av skúlagongdini.
Latið næmingarnar vera við frá byrjan, gevið teimum veruligar uppgávur og fylgið teimum, meðan fræini vaksa. Tá arbeiðið verður gjørt við umsorgan, forvitni og felagsskapi, verður plantukassin ein livandi lærupallur, sum kann geva gleði í langa tíð.
