Vit skapa okkara egnu føroysku brúður og dukkur
At skapa brúður og dukkur úr tilfari, vit kenna úr okkara egna umhvørvi, gevur børnunum eina serliga kenslu av at hoyra til. Tað er ein skapandi verkætlan, har hugflog, hondverk, søga og felagsskapur møtast. Hvør dukka verður ymisk, tí hvør næmingur setir sín egna dám á útsjónd, klæðir og persónleika.
Í Frískúlanum í Havn er rúm fyri læring, sum hendir við hondunum eins væl og í bókum. Á heimasíðu Frískúlans ber til at síggja meira um skúlan, virksemið og ta hugsjónina, sum leggur dent á tryggleika, virðing, gleði og fjølbroytta menning.
Arbeiðið við føroyskum brúðum kann byrja einfalt við einum bita av tógvi og einum tilfari til kroppin. Síðani víðkast verkætlanin, tá børnini finna upp á navn, aldur, heimstað og søgu hjá dukkunum. Soleiðis verður ein smámunur til eina livandi frásøgn.
Hví brúður og dukkur eru góðar lærugreinir
Tá børn skapa eina dukku, venja tey fleiri førleikar í senn. Tey tekna snið, máta longdir, klippa, seyma, binda, líma og velja litir. Samstundis skulu tey taka avgerðir og loysa trupulleikar, tá tilfarið ikki liggur júst, sum tey ætlaðu.
Arbeiðið gevur eisini frið og treysti. Summi børn vilja arbeiða skjótt og frítt, meðan onnur hava tørv á góðari tíð og neyvari vegleiðing. Í einum tryggum verkstaði kunnu øll arbeiða á sínum egna støði og uppliva, at teirra hugskot hava virði.
Ein brúða kann eisini vera ein góður samtalupartnari. Næmingarnir kunnu tosa um kenslur, vinalag, familju og gerandisdagin gjøgnum persónin, sum teir skapa. Tað ger tað lættari at seta orð á tankar, sum annars kunnu vera torførir at greiða frá.
Frá hugskoti til persón
Fyrsta stigið er at geva hvørjum barni møguleika at tekna sína dukku. Hvussu stór skal hon vera? Skal hon hava sítt egna føroyska navn? Skal hon búgva í einum bygdahúsi, í Havn ella úti á eini oyggj? Slíkar spurningar fáa hugflogið í gongd og geva verkætlanini eina greiða kós.
Næst verður hugskotið flutt úr tekningini og yvir í veruligt tilfar. Ein einfaldur kroppur kann gerast úr ull, bummull ella endurnýttum klæðum. Hárið kann vera úr tógvi, meðan andlitið verður teknað við tekstiltusj ella seymað við tráði.
Tá børnini arbeiða við smálutum, er gott at minna tey á, at ein dukka ikki skal vera fullkomin. Ein skeivur armur, ójavnt hár ella ein serligur litur kann geva henni eyðkenni. Tað týdningarmesta er, at barnið kennir aftur sítt egna hugskot í lidna arbeiðinum.
Tilfar úr gerandisdegi og náttúru
Føroyskt handverk kann byrja við tilfari, sum longu er tøkt. Avlop av tógvi, gomul skjúrt, bummull, band, træpinnar, smáir knappar og pappír kunnu fáa nýtt lív. Tá vit brúka avlopstilfar, læra børnini eisini, at nógv kann endurnýtast heldur enn at enda í ruskspannini.
Náttúran kann geva íblástur til litir og snið. Grátt og brúnt kunnu minna á klettar og torv, blátt á havið, grønt á bøin og gult á sólina. Smáar greinar, slættir steinar og turrkað gras kunnu brúkast í leikpalli, húsi ella einum lítlum landslagi til dukkur.
Amboðini skulu vera løgd til rættis eftir aldri og førleika. Saksur, nál, lím og heit límbyrsa krevja greiðar reglur og vaksna hjálp, har tað er neyðugt. Tað gevur børnunum frælsi at arbeiða, samstundis sum tey læra at ansa eftir sær sjálvum og øðrum.
Klæðini bera søguna
Ein serligur partur av verkætlanini er at gera klæðir til brúðurnar. Næmingarnir kunnu kanna, hvussu føroyskur klædnaprýður sær út, og síðani velja, um dukkan skal vera í tjóðbúna, gerandisklæðum ella einum heilt nýggjum stíli. Soleiðis verða siðir og nýskapan sett saman.
Smálutirnir siga nógv um persónin. Ein húgva, ein taska, ein troyggja, ein stavur ella ein lítil bók kann vísa, hvat dukkan dámar, hvar hon býr og hvat hon ger. Eisini ber til at gera føroyskt íblástur sjónligan við mynstrum, ull og litum, uttan at alt skal vera ein beinleiðis endurgerð av gomlum klæðum.
| Partur av arbeiðinum | Hvat børnini venja | Dømi um føroyskan íblástur |
|---|---|---|
| Kroppur og andlit | Mát, form og smálutir | Ull, bummull og náttúrligir litir |
| Hár og høvdprýði | Neyvni og hugflog | Tógv, húgva ella lítil hattur |
| Klæðir | Snið, seymaarbeiði og litaval | Troyggja, vestur ella tjóðbúni |
| Pallur og heim | Frásøgn og rúmd | Bygd, fjøra, fjall ella skúlagarður |
| Navn og søga | Munnlig og skrivlig frásøgn | Oyggj, staðarnavn og familjusøga |
Felagsskapur í verkstaðnum
Arbeiðið verður enn ríkari, tá børnini ikki bara sita hvør sær. Tey kunnu arbeiða í smáum bólkum, hjálpa hvørjum øðrum og deila tilfar. Ein næmingur kann vera góður til at tekna, ein annar til at seyma og ein triði til at finna upp á søgur.
Lærarin kann skipa verkstaðin við ymiskum borðum: eitt til tekning, eitt til klipping, eitt til seymaarbeiði og eitt til frásøgn. Tá verða uppgávurnar greiðar, og børnini kunnu flyta seg millum ymiskar arbeiðshættir. Tað ger eisini verkætlanina lættari at laga til ymiskar aldursbólkar.
Tá brúðurnar eru lidnar, kunnu næmingarnir vísa tær fram við eini lítlari framsýning ella framførslu. Dukkur kunnu fáa rødd og leiklut í einum stuttum sjónleiki, einum sangi ella eini søgu um ein dag í Føroyum. Hetta knýtir handverk saman við føroyskum máli, tónleiki og siðum.
Frá handverki til ábyrgd
Ein slík verkætlan gevur eisini høvi at tosa um, hvussu vit velja og brúka lutir. Børnini kunnu kanna, hvørji tilfar eru haldgóð, hvat kann endurnýtast, og hvussu vit ansa eftir amboðunum. Tey læra, at góð úrslit ofta koma av varsemi og arbeiði í smáum stigum.
Tá tosað verður um talgilda ábyrgd og gjalding, kunnu eldri næmingar eisini kanna, hvussu upplýsingar um gjaldskort verða brúkt á netinum, og lesa eina grein um gjaldskort við kritiskum eygum. Denturin skal vera á tryggleika, persónligari ábyrgd og at leita sær hjálp frá vaksnum, áðrenn nakað verður keypt ella deilt.
Brúðan kann at enda gerast ein mynd av tí, sum børnini læra: at skapa við egnum hondum, virða ymisleika, verja felags tilfar og hugsa seg um, áðrenn tey taka eina avgerð. Tað eru førleikar, sum fylgja teimum langt uttan fyri verkstaðin.
Góð ráð til eina góða verkætlan
- Byrjið við eini einfaldari dukku, so øll fáa eina góða byrjan.
- Leggið ymisk avlopstilfar fram, men latið børnini sjálv velja litir og snið.
- Gerið pláss fyri bæði seymaarbeiði, tekning, frásøgn og leik.
- Setið greiðar reglur fyri nálum, saksum, lími og upprudding.
- Endið við eini framsýning, har hvør næmingur sleppur at greiða frá síni brúðu.
Tá børnini fáa tíð at greiða frá arbeiðinum, síggja tey sjálv, hvussu nógv tey hava lært. Ein dukka kann bera eina søgu um heimstað, vinir, dreymar og føroyska mentan. Framsýningin verður tí ikki bara ein røð av heimagjørdum lutum, men eitt felags mentanarverk, sum øll hava verið við til at skapa.
Gev børnunum møguleika at finna fram tógv, ull, avlopsklæði og hugflog, og gerið fyrsta verkstaðin til eina løtu við ró, samrøðu og skapandi gleði. Soleiðis kunnu okkara egnu føroysku brúður og dukkur fáa lív í hondunum á næmingunum.
