Vit læra um føroyskar byggningar og gamlar hús

At læra um føroyskar byggingar og gomul hús gevur børnunum eina livandi leið inn í søguna. Húsini siga frá veðri, arbeiði, familjulívi og teimum tilfongum, sum fólk høvdu tøkt. Tá ið næmingar hyggja at einum gomlum húsi, síggja teir ikki bara veggir og tak, men eisini spor eftir menniskjum, sum hava livað og arbeitt har.

Á Frískúlanum í Havn verður læring knýtt at veruligum upplivingum, samrøðum og skapandi arbeiði. Frískúlanum í Havn leggur dent á eitt trygt felagsskaparligt umhvørvi, har børn kunnu kanna síni áhugamál og menna seg í egnum tempo.

Evnið gevur møguleika at arbeiða við føroyskum máli, søgu, náttúruvísindum, støddfrøði og handverki í somu verkætlan. Børnini kunnu tekna hús, máta vindeygu, kanna byggitilfar og tosa við fólk, sum minnast eldri hús og gamlar siðir.

Soleiðis verður læringin bæði faklig og persónlig. Næmingarnir læra at virða okkara mentanararv, samstundis sum teir venja seg at spyrja, kanna, samanbera og greiða frá við egnum orðum.

Húsini sum søga og livandi frásøgn

Føroysk hús hava lagað seg eftir landslagnum og veðurlagnum. Torv á tekjum helt hitanum inni og vindi úti, meðan tjúkkir grótveggir vardu móti kulda. Í gomlum bygdum vóru húsini ofta smá, men væl skipað, tí pláss og tilfar vóru avmarkað.

Í skúlastovuni kunnu børnini kanna, hvussu fólk brúktu húsini. Stovan kundi vera bæði køkur, arbeiðspláss og samlingsstaður, meðan neystið varð brúkt til bátar og reiðskap. Við myndum, gomlum frásagnum og vitjanum kunnu næmingarnir skilja, hvussu húsini vóru knýtt at gerandisdegnum.

At kanna hús við eygum og hondum

Ein góður arbeiðsháttur er at lata børnini byrja við einari eygleiðing. Tey kunnu hyggja at einum gomlum húsi og seta orð á skap, lit, tak, hurðar, vindeygu og veggir. Síðani kunnu tey tekna ein einfaldan bygning og merkja, hvat tey hava lagt til merkis.

Lærarin kann hjálpa næmingunum at gera eygleiðingarnar meira nágreiniligar. Hvussu er húsið lagað eftir lendinum? Hvar kemur ljósið inn? Hvussu kann ein síggja, um húsið er gamalt? Við slíkum spurningum læra børnini at grundgeva fyri sínum metingum, uttan at arbeiðið verður tikið úr hondunum á teimum.

Tilfar, litir og handverk

Føroysk byggilist kann upplivast gjøgnum ymisk tilfar. Næmingarnir kunnu arbeiða við ull, træi, steinum, pappi og leiri og kanna, hvørji evni hóska til veggir, tak og gólv. Teir kunnu eisini gera smá húsalíkön, har torv, flag og timbur fáa hvør sína leiklut.

Handverkið styrkir fínrørslurnar og gevur børnunum eina kenslu av, hvussu nógv arbeiði krevst fyri at skapa ein bygning. Tá ið tey saga, líma, binda ella forma, læra tey samstundis um stødd, javnvág og haldføri. Úrslitið nýtist ikki at vera fullkomið; tað týdningarmikla er, at børnini duga at greiða frá sínum vali.

Litirnir kunnu eisini geva eina mentanarliga frásøgn. Hvít hús, svørt tjøruð hús og grøn vindeygu vísa ymiskar siðir og tíðir. Børnini kunnu samanbera gamlar litir við nýggjari bygging og tosa um, hvussu útsjóndin á bygdum og í býum broytist.

Frá hugskoti til egnað hús

Tá ið næmingarnir hava kannað gomul hús, kunnu teir tekna sítt egna føroyska hús. Teir kunnu velja, um húsið skal standa við sjóvarmálan, í einari bygd ella uppi undir fjalli. Í tekningini kunnu teir vísa, hvussu húsini verja fólk móti regni, kulda og vindi.

Verkætlanin kann enda við einari framsýning, har børnini leggja fram myndir, líkön og stuttar frásagnir. Tey kunnu greiða frá, hví tey valdu eitt ávíst tilfar, hvussu húsið er skipað, og hvørjum fólki ella virksemi húsið er ætlað. Hetta venur bæði framløgu, orðfeingi og samstarv.

Tá ið børn leita eftir upplýsingum á netinum, er eisini týdningarmikið at kanna, hvør hevur gjørt síðuna, og um innihaldið er álítandi. Ein samrøða um talgildar tilboðssíður kann geva eitt einfalt dømi um, hvussu lýsingar og kunning kunnu vera ymisk, og hví vit eiga at lesa kritiskt.

Samanbera byggihættir og loysnir

Næmingarnir kunnu samanbera eitt gamalt torvhús við eitt nýggjari hús. Teir kunnu kanna, hvussu bæði húsini fáa ljós, hita og luft, og hvussu byggitilfarið ávirkar haldførið. Eisini ber til at tosa um, hví nútíðar hús ofta hava størri vindeygu, betri bjálving og aðrar hitaskipanir enn húsini fyrr í tíðini.

Støddfrøði verður ein natúrligur partur av arbeiðinum, tá ið børnini máta veggir, rokna ummál og samanbera hæddir. Tey kunnu skráseta úrslitini og gera ein einfaldan talvur ella súlurit. Tá ið arbeitt verður við tølum, er týdningarmikið at skilja, hvat tølini veruliga siga; hugtakið VPIP og hagtøl kann brúkast sum eitt læruríkt dømi um, at eitt tal altíð má síggjast í røttum samanhangi.

Byggingarslag	Vanligt tilfar	Serligur eginleiki	Hvat børnini kunnu kanna
Torvhús	Grót, timbur og torv	Verjir væl móti vindi og kulda	Torvlag, tjúkt á veggjum og hitan inni
Neyst	Timbur, grót og flag	Lagað til bátar og arbeiði við sjógvin	Stórar hurðar, staðseting og nýtsla
Eldri træhús	Timbur, máling og tekja	Lætt at laga og umvæla	Vindeygu, litir og útskorin smálutir
Nútíðar hús	Betong, timbur, glas og bjálving	Nógv ljós og betri orkunýtsla	Orka, rúm og samband við umhvørvið

Samanberingin hjálpir børnunum at síggja, at eingin bygging er heilt tilvildarlig. Hús verða gjørd til eitt ávíst veðurlag, eina ávísa nýtslu og ein ávísan livihátt. Samstundis kunnu tey skilja, at siðir og nýggj tøkni kunnu liva lið um lið.

At varðveita hús og frásagnir

Gamlar byggingar eru ein partur av felags minni okkara. Tá ið eitt hús verður varðveitt, verða eisini søgur, arbeiðshættir og orð knýtt at húsinum goymd. Næmingarnir kunnu spyrja ommur, abbar og onnur eldri fólk um húsini, tey minnast, og skriva frásagnirnar niður.

Skúlin kann savna tekningar, myndir, ljóðupptøkur og smáar tekstir í einari felags framsýning. Ein dagur við føroyskum sangi, dansi, upplestri og handverki kann gera evnið til eina felags uppliving fyri børn, starvsfólk og familjur. Soleiðis verður mentanararvur ikki bara nakað, sum verður lisið um, men nakað, sum verður gjørt og deilt.

Arbeiðið kann eisini fevna um spurningin, hvussu vit byggja í framtíðini. Hvussu kunnu nýggj hús brúka minni orku? Hvussu kunnu tey hóska inn í føroyska náttúru og bygdarmynd? Við at knýta gamlar loysnir saman við nýggjari vitan fáa børnini eina fatan av, at tey sjálv kunnu verða við til at mynda framtíðar samfelagið.

Latið børnini kanna húsini nær teimum, tekna tað, tey síggja, og spyrja eftir søgunum aftanfyri. Á Frískúlanum í Havn kunnu slíkar verkætlanir verða eitt trygt og spennandi rúm fyri forvitni, samstarvi og gleði í læring.