Vitjanin, sum gav barnabókini lív
Ein dagur við frásøgufólki, rithøvundum og øðrum, sum arbeiða við føroyskum barnabókum, gjørdist ein serlig uppliving hjá næmingunum í Frískúlanum í Havn. Vitjanin gav børnunum høvi at hitta fólkini aftan fyri søgurnar, spyrja frítt og síggja, hvussu hugskot verða ment til myndir, tekst og lidnar bøkur.
Í einum tryggum og livandi læringsumhvørvi verður lesing knýtt saman við samrøðu, skapan og felagsskapi. Tí varð dagurin meira enn ein vanlig framløga. Hann gjørdist ein verkstova, har føroyskt mál, mentan og ímynding komu saman á ein hátt, sum bæði yngri og eldri næmingar kundu taka lut í.
| Partur av vitjanini | Hvat næmingarnir fingu við sær |
|---|---|
| Frásøgn um bókagerð | Innlit í arbeiðið aftan fyri eina barnabók |
| Samrøða við gestirnar | Málvenjing, spurningar og hugflog |
| Myndir og persónar | Fatan av myndlist og frásagnarhátti |
| Egin skapandi uppgáva | Dirvi at skriva, tekna og skapa |
| Felags uppliving | Gleði við lesing og føroyskum máli |
Frá hugskoti til barnabók
Gestirnir greiddu frá, at ein barnabók ofta byrjar við einum lítlum hugskoti. Tað kann vera ein persónur, ein stutt setningur, ein løgin hending ella ein mynd, sum rennur saman í høvundinum. Síðani verður hugskotið ment gjøgnum nógv drúgvari arbeiði, har orð verða flutt, broytt og roynd aftur og aftur.
Næmingarnir fingu at vita, at ein søga ikki altíð verður skrivað í røttum rað. Summar ferðir kemur endin fyrst, meðan byrjanin verður funnin seinni. Aðrar ferðir verður søgan broytt, tí ein myndlistamaður sær persónin á ein annan hátt enn høvundurin hevði ímyndað sær. Hetta vísti børnunum, at skapandi arbeiði rúmar nógvum møguleikum.
Samrøðan gjørdist serliga livandi, tá tosað varð um føroyskar frásagnir og orð. Gestirnir løgdu dent á, at føroyskt barnabókamál kann vera bæði einfalt, stuttligt og ríkt. Børnini hoyrdu, hvussu orðaval, endurtøkur og rútma kunnu gera eina søgu lætta at minnast og góða at lesa hart.
Børnini sum lesarar og skapandi luttakarar
Næmingarnir vóru ikki bara áhoyrarar. Teir fingu høvi at greiða frá bókum, sum tey sjálv dáma, og at seta orð á, hvat ger eina søgu spennandi. Summi løgdu dent á persónarnar, onnur á myndirnar, og fleiri nevndu, hvussu stuttligar ella óvæntaðar hendingar kunnu fáa tey at lesa víðari.
Í verkstovuni arbeiddu børnini við egnum persónum. Tey funnu navn, aldur, áhugamál og eitt loyndarmál til persónin. Síðani skuldu tey tekna hann ella hana og skriva nakrar setningar um eina hending. Uppgávan gjørdi tað lættari at skilja, at ein søga verður sterkari, tá persónurin hevur eina ætlan, eina avbjóðing og nakað at missa.
Nøkur børn skrivaðu stuttar tekstir, meðan onnur arbeiddu mest við myndum og munnligari frásøgn. Tað var rúm fyri ymiskum førleikum, og allir næmingar kundu vera við á sínum egna støði. Í Frískúlanum í Havn verður dentur lagdur á, at tryggleiki og forvitni skulu ganga hond í hond, og tað sást væl henda dagin.
Málið sum felags mentan
Ein vitjan um føroyskar barnabøkur hevur eisini týdning fyri mál og mentan. Tá børn lesa og lurta eftir søgum á føroyskum, fáa tey nýggj orð og nýggjar mátar at lýsa kenslur, støður og hugmyndir. Tey síggja samstundis, at føroyskt kann bera bæði skemt, álvara, ævintýr og gerandisfrásagnir.
Gestirnir greiddu frá, hvussu føroyskt umhvørvi kann geva íblástur til eina søgu. Fjørður, fjøll, bygdagøtur, veðrið og smáar gerandishendingar kunnu øll verða partur av einari frásøgn. Tað gjørdi tað lætt hjá næmingunum at síggja, at søgur ikki bara hoyra til fjarskotnar heimar; tær kunnu eisini vaksa fram úr tí, tey kenna.
Saman við frásøgnum um nýggjar bøkur varð eisini rúm fyri eldri føroyskum siðum. Hetta hóskar væl til arbeiðið í skúlanum við føroyskum sangi, dansi, handverki og øðrum mentanarligum virksemi. Bókin verður tá ein brúgv millum tað, sum børnini uppliva í dag, og ta mentan, sum er borin víðari gjøgnum ættarlið.
Tað, sum varð lært gjøgnum samrøðu
Vitjanin vísti, at spurningar kunnu vera ein týdningarmikil partur av læringini. Næmingarnir spurdu um alt frá arbeiðstíðum og persónum til ræðandi søgur, myndir og hvussu ein veit, nær ein bók er liðug. Svarið var ikki altíð einfalt, og júst tað gav høvi til at tosa um val, ivamál og royndir.
Nakrir spurningar, sum komu fram, vóru hesir:
- Hvussu verður ein høvuðspersónur funnin?
- Hvør ger av, hvussu myndirnar skulu síggja út?
- Hvat gert tú, tá ið tú ikki finnur røttu orðini?
- Hvussu veitst tú, um ein bók passar til børn?
Í smáum bólkum arbeiddu næmingarnir síðani víðari við egnum hugskotum. Teir tosaðu um, hvat ein persónur kundi uppliva, og hvussu ein trupulleiki kundi verða loystur. Arbeiðið kravdi bæði lurting og samstarv, tí ein góð frásøgn kann vaksa, tá fleiri hugskot verða løgd saman.
Dagurin gav eisini eitt innlit í arbeiðið hjá fólki, sum vanliga ikki sæst, tá bókin liggur á hillini. Høvundurin, myndlistamaðurin, rættlesarin, prentaríið og onnur hava hvør sína uppgávu. Næmingarnir fingu sostatt eina breiðari fatan av, hvussu mentanartilfar verður skapt og givið út.
Eitt minni, sum heldur fram
Ein góð barnabók kann fylgja einum barni leingi eftir, og tað sama kann ein vitjan av bókafólki. Í dagunum eftir samkomuna tóku næmingar hugskotini við sær í onnur læringsøki. Søguuppgávur, tekningar og samrøður komu aftur í flokkin, og fleiri børn vildu halda fram við persónunum, tey høvdu skapað.
Hetta vóru nakrir av lutunum, sum børnini fingu roynt:
- At skapa ein persón við egnum eyðkennum
- At skriva eina stutta byrjan til eina søgu
- At tekna eina hending úr frásøgnini
- At lesa tekstin hart fyri øðrum
Og hetta gjørdi arbeiðið serligt:
- Næmingarnir sluppu at seta sínar egnu spurningar
- Fólk við ymiskum skapandi yrkjum greiddu frá
- Føroyskt mál varð brúkt í verki
- Øll kundu luttaka á sínum egna hátt
Tá næmingar fáa samband við tey, sum skapa bøkur, verður lesingin meira ítøkilig. Ein bók er ikki longur bara eitt heiti á einari hill; hon verður úrslitið av hugflogi, arbeiði og samstarvi. Tann fatanin kann geva bæði størri lesihug og størri virðing fyri føroyskum bókum.
Frískúlin í Havn heldur á við at skapa løtur, har børn kunnu læra við hondum, orðum, tónleiki og samrøðu. Vitjanin av fólki, sum arbeiðir við føroyskum barnabókum, var eitt gott dømi um, hvussu eitt livandi mentanarmøti kann kveikja lesigleði, málmedvit og dirvi at skapa sjálv.
