Tá filmsfólk vitjar Frískúlan í Havn
Tá fólk, sum arbeiðir við føroyskum filmi, vitjar Frískúlan í Havn, fáa næmingarnir innlit í eina skapandi vinnu, sum sameinir søgu, mál, myndir, ljóð og samstarv. Vitjanin ger film til nakað livandi og ítøkiligt, heldur enn bara nakað, børn síggja á einum skíggja.
Føroyskur filmur kann vera stuttfilmur, heimildarfilmur, sjónvarpsframleiðsla ella ein lítil frásøgn, tikin upp við telefon. Felags fyri allar hesar miðlar er, at fólk velja, hvat skal verða sagt, hvussu tað skal verða sagt, og hvør skal fáa tað at síggja.
Í einum tryggum og virknumm umhvørvi kunnu næmingar royna seg fram uttan ótta fyri at gera mistøk. Teir kunnu arbeiða við hugskotum, lurta eftir hvørjum øðrum og síggja, hvussu ein søga verður ment frá fyrstu tankunum til lidna upptøku.
Á heimasíðu Frískúlans ber til at lesa meira um skúlan, námsfrøðina og virksemið, sum stuðlar undir trivnað, forvitni og gleði í læringini. Filmsvitjanin passar væl inn í hesa hugsan, tí næmingarnir læra við bæði høvdi, hjarta og hondum.
Filmur sum læring
Ein filmsframleiðsla gevur næmingunum høvi at arbeiða tvørfakligt. Í føroyskum kunnu tey skriva samrøður og frásagnir, í samfelagsfrøði kunnu tey kanna eitt evni, og í listaligum arbeiði kunnu tey skapa leikmyndir, litir og leiklutir. Ljóð og tónleikur geva síðani søguni eina serliga dýpd.
Filmsfólkini kunnu greiða frá sínum egna arbeiði og vísa, at úrslitið á skíggjanum er gjørt av nógvum smálutum. Ein upptøka krevur fyrireiking, ljós, ljóð, myndatøku, leikstjórn og ofta nógvar royndir. Hetta ger tað lættari hjá børnunum at skilja, at góð úrslit vaksa fram gjøgnum tol og samstarv.
Tá føroyskt mál verður brúkt í filmssøgum, verður eisini víst á týdningin av at varðveita og menna málið í nýggjum miðlum. Næmingarnir hoyra ymiskar røddir, framburðir og frásagnarhættir, og teir síggja, hvussu heimligar søgur kunnu fáa lív á einum stórum palli.
Frásøgnin byrjar við spurningum
Ein góður filmur byrjar sjáldan við einari perfektari ætlan. Hann byrjar ofta við einum spurningi: Hvat vilja vit siga? Hvør er søgan? Hvat skal áskoðarin føla ella hugsa, tá filmurin er liðugur? Slíkir spurningar geva børnunum eitt greitt endamál við arbeiðinum.
Ein vitjan kann byrja við, at filmsfólkini vísa ein stuttan film og biðja næmingarnar lýsa, hvat teir síggja og hoyra. Síðani kunnu tey tosa um persónar, umhvørvi, konflikt og stemning. Við hesum læra børnini at hyggja gagnrisið og leggja merki til val, sum filmsfólk hava gjørt.
Næmingarnir kunnu eisini arbeiða við frásøgnum úr sínum egna gerandisdegi. Tað kann vera ein søga um skúlan, ein ítróttardag, eitt stað í býnum ella eitt vanligt familjulív. Tá teir taka støði í tí, teir kenna, gerst arbeiðið ofta bæði persónligt og lættari at fara undir.
Frá hugskoti til upptøku
Í einum verkstaði kunnu næmingarnir býta seg í ymiskar leiklutir. Summi skriva handrit, onnur taka myndir, og onnur hava ábyrgd av ljóði, leiklist ella klipping. Leiklutirnir kunnu skiftast, so øll sleppa at royna ymiskar síður av einari framleiðslu.
| Arbeiðsøki | Hvat næmingarnir læra |
|---|---|
| Handrit | At byggja eina søgu upp og velja orð |
| Myndatøka | At arbeiða við sjónarhorni, ljósi og rørslu |
| Ljóð | At skilja týdningin av talu, ljóðum og tøgn |
| Leikstjórn | At leiða eitt lið og taka avgerðir |
| Klipping | At seta upptøkur saman og skapa rytmu |
Ein slíkur arbeiðsháttur styrkir eisini ábyrgdarkensluna. Tá ein næmingur veit, at onnur bíða eftir hansara ljóðupptøku ella handriti, verður uppgávan verulig. Samstundis læra børnini at vera tolin, geva hvørjum øðrum rúm og finna loysnir, tá okkurt ikki gongur eftir ætlan.
Talgild miðlan er ein partur av gerandisdegnum hjá nógvum børnum, og tí er týdningarmikið at tosa um, hvussu innihald verður skapt og deilt. Sum eitt kritiskt dømi um ymiskar netmiðlar kann lærarin vísa til greining av netspølum og lata næmingarnar umrøða, hvussu myndir, orð og snið á netinum ávirka okkara fatan.
Samstarv og felagsskapur
Filmsverkætlanir skapa eitt felags mál fyri allan bólkin. Ein næmingur kann vera góður til at finna hugskot, ein annar til at lurta eftir smálutum, og ein triði til at arbeiða við tøkni. Tá allar hesar førleikar verða brúktir saman, fær hvør einstakur ein týdningarmiklan leiklut.
Hetta samsvarar við arbeiðið í einum tryggum skúla, har virðing og umsorgan eru grundarlag undir læringini. Filmsfólkini kunnu vísa, hvussu eitt lið arbeiðir, og hvussu ein kann vera ósamdur uttan at niðurgera onnur. Børnini læra, at ein felags framleiðsla verður betri, tá fleiri sjónarmið sleppa framat.
Eitt filmsverkætlan kann eisini knýta skúlan saman við nærumhvørvinum. Næmingarnir kunnu taka upp á einum kendum staði, tosa við fólk í grannalagnum ella brúka føroyskar siðir sum íblástur. Soleiðis verður filmur ein háttur at kanna, hvørji vit eru, og hvussu søgur okkara kunnu verða bornar víðari.
Tað, sum børnini taka við sær
Eftir eina vitjan sita næmingarnir eftir við meira enn vitan um kamera og upptøkur. Teir hava roynt at arbeiða skipað, at lurta eftir øðrum og at gera eitt hugskot til veruleika. Slíkir førleikar kunnu brúkast í øllum lærugreinum og í nógvum støðum uttan fyri skúlan.
Hetta kunnu børnini serliga taka við sær:
- At ein góð søga krevur bæði hugflog og fyrireiking
- At samstarv verður sterkari, tá øll verða hoyrd
- At mistøk kunnu brúkast til at læra og royna av nýggjum
- At føroyskt mál og mentan kunnu fáa nýtt lív í filmi
Tá filmurin er liðugur, kann skúlin skipa fyri einari lítlari frumsýning. Foreldur, systkin og starvsfólk kunnu síggja úrslitið, og næmingarnir kunnu greiða frá arbeiðinum aftan fyri myndirnar. Tað gevur teimum stoltleika og vísir, at teirra hugskot hava virði.
Ein frumsýning kann eisini leggja upp til víðari arbeiði:
- Ein samrøða um tað, sum eydnaðist
- Ein myndaframsýning við arbeiði frá upptøkunum
- Ein nýggj søga, sum yngri næmingar gera
- Ein felags sangur ella framførsla við filmsbrotum
Vitjanir frá føroyskum filmsfólki geva skúlanum møguleika at sameina læring, mentan og skapandi arbeiði á ein hátt, sum børnini minnast. Við at lata næmingarnar síggja, royna og skapa sjálvi kann Frískúlin í Havn stuðla teimum í at finna sína egnu rødd. Fáið filmsfólkini inn í skúlastovuna, latið hugskotini fáa rúm, og gerið næsta filmsverkætlanina til eina felags uppliving.
