Náttúruvernd og læring á Frískúlanum í Havn
Vitjan av náttúruverndarfólki á skúlanum kann geva næmingum eina serliga læringsuppliving. Tá ið fólk, sum arbeiða við náttúru, djóralívi og umhvørvisvernd, hitta børnini, verður undirvísingin knýtt at veruligum royndum og spurningum úr gerandisdegnum.
Á Frískúlanum í Havn er dentur lagdur á eitt trygt og stimbrandi umhvørvi, har børn kunnu kanna, spyrja og læra í felag. Ein vitjan um náttúruvernd passar væl inn í hesa hugsjón, tí hon sameinir vísindi, samfelagsábyrgd, føroyska náttúru og gleðina við at uppdaga nakað nýtt.
Næmingarnir kunnu fáa innlit í, hvussu náttúran verður vard, hví lívfrøðiligt margfeldi hevur týdning, og hvussu smáar gerðir í gerandisdegnum kunnu gera mun. Samstundis fáa teir høvi at síggja, at arbeiði við náttúruvernd fevnir um nógv ymisk øki.
Ein livandi skúlatími
Ein gestur úr náttúruverndararbeiði kann byrja vitjanina við at greiða frá sínum egna arbeiði. Tað kann vera um fuglakanningar, vernd av strondum, plantulív, havumhvørvi ella um, hvussu veðurlagsbroytingar ávirka Føroyar. Frásøgnin verður serliga áhugaverd, tá ið hon tekur støði í støðum, sum børnini kenna úr nærumhvørvinum.
Í staðin fyri ein vanligan fyrilestur kann vitjanin verða løgd til rættis sum samrøða, verkstova ella kanningarferð. Næmingarnir kunnu hyggja eftir lutum úr náttúruni, læra at kenna ymisk djórasløg og plantur ella arbeiða við myndum og kortum. Á tann hátt verður kroppur, sansir og hugsan tikin við í undirvísingina.
Ein slík løta gevur eisini rúm fyri teimum næmingunum, sum læra best við at tosa, tekna, byggja ella royna seg í verki. Tað ger náttúru- og umhvørvislæru til eina felags uppliving, har ymiskir førleikar sleppa at koma til sín rætt.
Frá nærumhvørvinum til stóra heimin
Føroyska náttúran er eitt natúrligt útgangsstøði. Næmingarnir kunnu kanna, hvussu grót, vindur, sjógvur og seyður hava ávirkað landslagið, ella hvussu fuglar flyta seg millum oyggjarnar og onnur lond. Ein samrøða um vernd kann tí byrja við einum staði tætt við skúlan og síðani víðkast til alt heimshavið.
Kort og myndir gera tað lættari at skilja sambandið millum Føroyar og umheimin. Í einari læringsløtu kann flokkurin eisini arbeiða við korti av Føroyum og kanna, hvussu oyggjarnar eru partur av størri náttúru- og veðurlagsskipanum.
Tá ið næmingar síggja, at plast í havinum, hitastig og flytifuglar ikki steðga við landamørk, verður ábyrgdin meira ítøkilig. Teir læra, at náttúruvernd bæði er ein lokal uppgáva og ein felags uppgáva fyri fólk kring allan heim.
Hvat næmingarnir kunnu læra
Ein vitjan kann laga seg til fleiri aldursbólkar og fak. Í yngru flokkunum kann dentur verða lagdur á at eyðmerkja djór, plantur og spor í náttúruni. Hjá eldri næmingum ber til at arbeiða við orku, veðurlagi, náttúruvísindum og teimum valum, sum einstaklingar og samfelag taka.
| Evni | Møgulig læringsvirksemi | Førleikar, sum verða mentir |
|---|---|---|
| Fuglalív | Eygleiðing og skráseting av fuglum | Nærlagni og náttúrukunnleiki |
| Hav og strendur | Kanning av ruski og smádjórum | Samstarv og umhvørvistilvit |
| Plantur | Myndagreining og plantupressa | Orðfeingi og vísindalig hugsan |
| Veðurlag | Samrøða um veður og broytingar | Orsøk og avleiðing |
| Endurnýtsla | Verkstova við gomlum tilfari | Skapanargleði og ábyrgd |
Næmingarnir kunnu eisini læra at spyrja góðar spurningar. Hví hvørva ávís djór? Hvat hendir, tá ið ein strond verður dálkað? Hvussu kunnu vit brúka minni tilfar? Slíkar spurningar skapa grundarlag fyri bæði kritiskari hugsan og virðing fyri livandi umhvørvinum.
Felagsskapur og virðing
Arbeiði við náttúruvernd er ofta eitt felags arbeiði. Tað gevur næmingunum høvi at lurta eftir hvørjum øðrum, býta uppgávur og finna loysnir saman. Ein flokkur kann til dømis gera eina felags framsýning, har hvør næmingur hevur ábyrgd av einum djóri, einum landslagi ella einum umhvørvisevni.
Hendan arbeiðsháttin stuðlar undir einum skúlasamfelagi, har øll kunnu vera við. Summi børn vilja greiða frá, onnur vilja tekna ella arbeiða handaliga, og onnur vilja kanna tøl og upplýsingar. Tá ið allar hesar styrkir verða virdar, verður læringin bæði rúmlig og meiningsfull.
Náttúruvernd kann eisini knýtast at føroyskum siðum og mentan. Næmingarnir kunnu arbeiða við søgum um útoyggj, gomlum arbeiðsháttum, føroyskari ull ella teimum tilfari, sum fólk áður brúktu og endurnýttu. Soleiðis verður náttúran ikki bara eitt fakligt evni, men ein partur av samleikanum.
Frá vitjan til gerandisvanar
Ein góður skúladagur um náttúruvernd kann fáa varandi ávirkan, um næmingarnir sleppa at fylgja vitjanini upp. Flokkurin kann gera eina felags ætlan fyri, hvussu hann vil verja nærumhvørvið, ella velja eitt lítið verkætlanarevni, sum kann vara í fleiri vikur.
Møgulig stig eftir vitjanina eru:
- At kanna, hvussu nógv rusk verður savnað á einum ávísum staði.
- At gera eitt lítið øki í skúlagarðinum meira vinarligt fyri skordýr og fuglar.
- At skráseta plantur og djór, sum næmingarnir síggja á einari gongutú.
- At gera veggmyndir ella stuttar frásagnir um náttúruvernd.
- At tosa við familjurnar um vatn, orku og endurnýtslu heima.
Tá ið næmingarnir sjálvir velja eitt átaksøki, kenna teir størri ognarskap. Teir síggja, at náttúruvernd ikki bara er nakað, sum fakfólk arbeiða við, men eisini nakað, sum skúlin og familjurnar kunnu taka lut í hvønn dag.
Ein dagur, sum livir víðari
Ein vitjan av náttúruverndarfólki kann seta spor langt eftir, at gesturin er farin. Næmingarnir fara kanska heim við nýggjum spurningum, einum steini í lummanum, einari mynd av einum fugli ella einum hugskoti um, hvussu teir kunnu fara betur um náttúruna. Slíkar upplivingar gera læringina persónliga og minniligari.
Á heimasíðuni hjá Frískúlanum ber til at fáa meira innlit í skúlan, hansara arbeiðshátt og tær virksemisgreinar, sum geva børnunum fjølbroyttar upplivingar. Náttúruvernd kann á henda hátt verða ein natúrligur partur av einum skúla, har tryggleiki, forvitni, virðing og gleði í læringini ganga hond í hond.
Latið næmingarnar kanna nærumhvørvið, bjóðið fakfólki inn í skúlastovuna og gevið børnunum møguleika at gera mun í verki. Ein slík vitjan kann verða byrjanin til nógv meira enn ein skúlatíma: hon kann skapa varandi áhuga fyri føroysku náttúruni og ábyrgdina, vit øll hava fyri henni.
