Tá føroysk mentan kemur inn í skúlastovuna

Tá børn hitta fólk, sum arbeiða við føroyskari mentan, verður søgan um landið meira enn orð í eini bók. Hon fær andlit, rødd, litir, ljóð og hendurnar á einum veruligum handverkara, tónleikara, rithøvundi ella dansara. Soleiðis kann ein vitjan av teimum, sum arbeiða við føroyskari mentan, geva børnunum eina livandi uppliving av, hvussu mentan verður varðveitt og ment.

Í einum tryggum og fjølbroyttum læringsumhvørvi fáa næmingar møguleika at spyrja, royna sjálvir og síggja, at føroyskur arvur ikki er nakað stilt og óbroytiligt. Hann verður borin víðari, hvørja ferð onkur syngur ein tátt, bindur eitt mynstur, fortelur eina søgu ella skapar nakað nýtt við støði í gomlum siðum.

Á Frískúlan í Havn er rúm fyri læring, samveru og virksemi, har børnini kunnu menna bæði fakligar og sosialar førleikar. Vitjanir við mentanarfólkum kunnu knýta hesar lærugreinar saman og skapa eina skúladag, har gleði, forvitni og virðing ganga hond í hond.

Mentanin verður livandi læring

Tá ein listakvinna, tónleikari ella handverkari kemur í skúlan, fáa børnini høvi at hoyra um arbeiðið beinleiðis frá tí, sum kennir tað best. Eitt prát um føroyska ull kann til dømis byrja við seyði og veðurlagi, men enda í eini samrøðu um litir, burðardygd, skapandi hugsan og okkara ábyrgd fyri náttúruni.

Ein slík vitjan kann stuðla undir fleiri lærugreinar í senn. Í føroyskum kunnu børnini arbeiða við frásøgnum og nýggjum orðum, í søgu kunnu tey kanna, hvussu siðir hava broytt seg, og í handaverki kunnu tey royna tøkni, sum gesturin hevur víst teimum. Læring verður tá knýtt at eini veruligari hending, sum børnini minnast.

Frá frásøgn til handverk

Føroyskt handverk hevur nógvar ymiskar síður. Tað kann vera binding, veving, træskurður, silvurarbeiði, matgerð ella arbeiði við tilfari úr náttúruni. Tá børn fáa loyvi at síggja arbeiðsamboð og tilfari nær, skilja tey betur, at eitt liðugt verk ofta krevur tíð, neyvleika og nógva venjing.

Ein verkstova kann vera løgd soleiðis til rættis, at øll fáa eina hóskandi uppgávu. Summi børn kunnu velja litir, onnur arbeiða við mynstri, og onnur aftur kunnu greiða frá tilgongdini. Tann týdningarmesti parturin er ikki, at úrslitið verður fullkomið, men at børnini uppliva gleðina við at skapa og læra av egnum royndum.

Røddir, rútma og felagsskapur

Føroyskur sangur og dansur hava ein serligan leiklut í mentan okkara. Tá ein kunnugur rødd ella ein dansari vitjar skúlan, fáa børnini eina kenslu av, at tónleikur og rørslur kunnu skapa felagsskap uttan mun til aldur og førleika. Tey kunnu lurta eftir einum kvæði, læra eitt einfalt niðurlag og royna stigini saman.

Slík løta kann eisini geva pláss fyri teimum, sum ikki altíð taka orðið í vanligari undirvísing. Eitt barn, sum er varisliga í samrøðu, kann finna dirvi í sangi ella rørslu. Við at syngja og dansa saman læra næmingarnir at lurta eftir hvørjum øðrum, halda felags takt og vísa rúmligheit.

Tá gesturin kemur í skúlan

Ein góð vitjan byrjar við fyrireiking. Lærarin kann greiða frá, hvør gesturin er, hví arbeiðið hevur týdning, og hvørjar spurningar børnini kunnu taka við sær. Tað kann vera gagnligt at hyggja at myndum, lesa ein stuttan tekst ella lurta eftir einum lagi frammanundan, so næmingarnir kenna seg tryggari, tá gesturin kemur.

Undir sjálvari vitjanini eigur at vera javnvág millum frásøgn, samrøðu og virksemi. Børnini kunnu spyrja, royna eitt amboð, syngja við ella skapa ein lut. Eftir vitjanina kunnu tey tekna, skriva eina stutta frágreiðing, gera eina framsýning ella greiða foreldrum frá tí, tey hava upplivað. Soleiðis livir upplivingin víðari í skúlastovuni.

Tryggir karmar fyri forvitni

Børn læra best, tá tey kenna seg sædd og trygg. Tað er serliga týdningarmikið, tá ein ókendur vaksin kemur inn í ein barnabólk við nýggjum arbeiðsháttum. Týðiligar karmar, greiðar avtalur og ein virðiligur tóni gera tað lættari hjá øllum at luttaka.

Lærarin hevur ein týdningarmiklan leiklut sum samband millum gest og næmingar. Hann ella hon kann hjálpa við at laga málið til aldurin, geva rúm fyri ymiskum spurningum og ansa eftir, at ongin verður trýstur at vísa seg fram. Samstundis kunnu børnini læra, at spurningar um siðir, trúgv, arbeiði og samleika skulu verða settir við forvitni og virðing.

Samband við nærumhvørvið

Skúlin er ein partur av lokalsamfelagnum, og nógv mentanarligt arbeiði fer fram beint uttan fyri skúlagátt. Ein bókmentafólk, kórleiðari, savnsfólk, dansari ella matframleiðari kann vísa børnunum, hvussu ymisk yrki og áhugamál eru knýtt at føroyskum máli, søgu og gerandislívi.

Vitjanir kunnu eisini geva børnunum hug at vitja søvn, verkstovur, bókasøvn og mentanarhús saman við familjuni. Tá skúlin og nærumhvørvið samstarva, gerst læringin meira opin. Børnini síggja, at mentan ikki bara hoyrir til á hátíðardøgum, men er ein partur av tí, vit gera og skapa í gerandisdegnum.

Hvat børnini fáa við sær

Ein vitjan við einum mentanarfólki kann geva børnunum nógv ymiskar førleikar. Tey læra fakligt um ein ávísan sið ella eitt listarligt arbeiði, men tey venja eisini samskifti, samstarv, hugflog og dirvi. Yvirlit yvir møguligar upplivingar kann síggja soleiðis út:

Mentanarligt øki	Tað, børnini kunnu uppliva	Førleikar, sum verða mentir
Føroyskur sangur	Kvæði, raddvenjing og felagssangur	Lurting, framburður og samljóð
Dansur	Rørsla, rútma og felags stig	Samstarv, kropsvit og sjálvsálit
Handverk	Ull, binding, veving ella træarbeiði	Fínmotorikkur, tol og skapandi hugsan
Bókmentir	Frásøgn, upplesing og samrøða	Mál, ímynding og kritisk hugsan
Matur og siðir	Rávørur, matgerð og frásagnir	Sansir, søga og ábyrgd

Tá mentanarfólk og skúli arbeiða saman, fáa børnini eina kenslu av, at teirra mál og siðir hava virði. Tey læra eisini, at føroyskur samleiki rúmar ymiskum røddum og nýggjum tulkingum. Tað gevur teimum bæði røtur og møguleika at skapa víðari.

Vitjanirnar kunnu sostatt verða ein náttúrligur partur av einum skúlalívi, har børnini læra við høvdinum, hjartanum og hondunum. Við at bjóða fólki inn, sum arbeiða við føroyskari mentan, verður skúlin eitt stað, har arvi og nýskapan møtast.

Áhugað mentanarfólk, foreldur og samstarvsfelagar eru vælkomin at fylgja við í virkseminum hjá skúlanum og síggja, hvussu slíkar upplivingar kunnu fáa pláss í einum fjølbroyttum og tryggum gerandisdegi. Saman kunnu vit geva børnunum møguleika at kenna, brúka og skapa føroyska mentan.