Børnini gera egnar føroyskar smábøkur

Tá børn skapa sínar egnu føroysku smábøkur, fáa tey møguleika at seta orð, myndir og hugflog í eitt verk, sum er teirra egna. Tey kunnu skriva um familjuna, djór, vinir, náttúruna ella eina heilt nýggja ævintýraheim. Á henda hátt verður lestur ikki bara ein venjing, men ein skapandi uppliving, har barnið kennir seg aftur í tí, sum stendur á síðunum.

Á Frískúlanum í Havn verður dentur lagdur á eitt trygt og fjølbroytt læriumhvørvi, har børnini kunnu mennast í sínum egna tempo. Arbeiðið við smábókum sameinir frásøgn, lesing, skriving, tekning og felagsskap. Tað gevur eisini rúm fyri føroyskum máli, mentan og gerandisupplivingum, sum børnini kenna og hava hug at deila.

Hugskotið byrjar hjá barninum

Fyrsta stigið er at finna eina søgu, sum barninum veruliga dámar. Lærarin kann vísa myndir, lesa stuttar frásagnir ella tosa við flokkin um okkurt, sum tey hava upplivað. Eitt ferðalag í haganum, ein dagur við sjóvarmálan, ein serligur gestur í skúlanum ella ein óvanligur dreymur kann verða byrjanin til eina bók.

Børnini kunnu arbeiða einsamøll, í pørum ella í smáum bólkum. Summi finna skjótt upp á persónar og hendingar, meðan onnur fyrst vilja tekna ella tosa um søguna. Tað týdningarmesta er, at øll sleppa at byrja á sínum egna hátt. Tá hugskotið kemur frá barninum, verður arbeiðið meira persónligt og hugurin at gera bókina lidna størri.

Í føroyskum smábókum kunnu børnini brúka orð og orðingar, sum hoyra teimum til. Tey læra at lurta eftir máli, finna rím, skapa endurtøkur og velja heiti, ið vekja forvitni. Samstundis fáa tey eina natúrliga fatan av, at føroyskt kann brúkast til bæði gerandisligar frásagnir og stórt hugflog.

Frá søgu til lidna bók

Ein einfaldur arbeiðsháttur er at býta søguna í byrjan, miðpart og endi. Í byrjanini verður lesarin kynstur við persónin og staðið, har søgan fer fram. Í miðpartinum hendir okkurt, sum broytir støðuna, og í endanum finnur persónurin eina loysn ella kemur fram til eina nýggja fatan.

Lærarin kann hjálpa við spurningum, uttan at taka søguna frá barninum. Hvat hendir fyrst? Hvør er við? Hvussu kennir persónurin seg? Hvat skal henda, áðrenn søgan endar? Slíkir spurningar geva børnunum eitt stillas, men lata teimum kortini frælsi at velja innihald og mál.

Tá teksturin er skrivaður, kunnu børnini lesa hann hart fyri hvørjum øðrum. Tað ger tað lættari at hoyra, um okkurt manglar, ella um ein setningur skal broytast. Við einfaldari rættlesing kunnu tey hyggja eftir stórum bókstavi, punktumi og, um orðini eru lætt at skilja. Endamálið er ikki ein feilfrí bók, men at børnini skilja, hvussu ein tekstur kann verða greiðari og livandi.

Myndirnar bera eisini frásøgnina

Myndirnar eru ein týdningarmikil partur av smábókini. Børnini kunnu tekna við blýanti, mála, klippa myndir úr pappíri ella brúka einfaldar talgildar myndir. Hvør síða kann hava eina mynd, sum vísir tað, ið stendur í tekstinum, ella leggur okkurt afturat, sum lesarin sjálvur kann uppdaga.

Arbeiðið gevur høvi at tosa um litir, skap, rúmd og smálutir. Hvar stendur persónurin? Hvussu síggja veðrið og umhvørvið út? Hvussu kann ein mynd vísa gleði, ótta ella spenning? Við slíkum samrøðum síggja børnini, at ein bók verður til úr fleiri ymiskum lutum.

Tá tekstur og myndir verða sett saman, læra børnini eisini um bygnað. Tey skulu hugsa um forsíðu, heiti, navn á rithøvundi og røttu raðfylgjuna á síðunum. Ein bók kann verða bundin við tráði, heft saman ella løgd í eina einfalda mappu. Tað serliga er, at hon fær eitt veruligt skap, sum kann lesast aftur og vísast øðrum.

Felagsskapur og mentan í skúlanum

Smábøkur kunnu verða gjørdar í sambandi við nógv ymisk virksemi í skúlanum. Eftir ein dag við føroyskum dansi, sangi, handverki ella bókadegi kunnu børnini skriva um tað, tey sóu og upplivdu. Soleiðis verða mentanarligar hendingar ein natúrligur partur av lesing og skriving, heldur enn nakað, ið stendur fyri seg sjálvt.

Tá børnini lesa bøkurnar fyri flokkinum, fáa tey venjing í at greiða frá og lurta. Viðurskifti sum virðing og umsorgan koma eisini til sjóndar, tí børnini læra at geva hvørjum øðrum jaliga og ítøkiliga afturmelding. Eitt barn kann siga, at myndin var spennandi, meðan eitt annað leggur merki til eitt gott orðaval ella ein óvæntaðan endi.

Ein vitjan kann geva nýtt íkast til slíkt arbeiði. Í frásøgnini um eldri borgarum síggja vit, hvussu samvera millum ættarlið kann skapa livandi samrøður og nýggj hugskot. Børnini kunnu til dømis skriva søgur út frá minnum, gomlum leikjum, arbeiði fyrr í tíðini ella tí, sum tey eldru greiddu frá. Soleiðis verður bókin eisini ein brúgv millum børn, familjur og lokalsamfelag.

Bókin verður eitt felags minni

Tá ein flokkur ger eina savnsbók, kunnu øll børnini lata eitt íkast. Summi skriva søgur, onnur gera myndir, og onkur kann gera heitið ella hjálpa við at seta síðurnar í røttu raðfylgju. Ein slík bók vísir fjølbroytnið í flokkinum og gevur hvørjum barni eina sjónliga og virðismikla leiklut.

Bøkurnar kunnu standa á skúlabókasavninum, verða lisnar á einum felags degi ella latnar heim við børnunum. Tá foreldrini síggja verkið, fáa tey innlit í hugsanir og arbeiðshættir hjá barninum. Børnini uppliva samstundis, at tað, tey skapa, hevur móttakarar og týdning uttan fyri sjálva skúlastovuna.

Ein lítil framsýning kann gera endan hátíðarligan. Forsíður kunnu hanga á vegginum, og børnini kunnu lesa brot upp fyri foreldrum, systkjum ella øðrum flokkum. Hetta styrkir dirvi og samleika, tí børnini sleppa at vera rithøvundar, myndprýðarar og frásøgufólk fyri ein dag.

Góð ráð til bókagerð

• Byrjið við einum hugskoti, sum barnið sjálvt hevur áhuga í.
• Gerið eina einfalda ætlan við trimum ella fýra hendingum.
• Latið myndirnar vísa nakað, sum teksturin ikki sigur beinleiðis.
• Lesið søguna hart og rættið bara tað, sum ger hana greiðari.
• Gevið bókini heiti, forsíðu og ein veruligan lesara.

Arbeiðið við egnum smábókum vísir, hvussu nógv børn kunnu læra í einum lítlum verki. Tey venja mál, frásøgn og fínmotorikk, men tey læra eisini at samstarva, taka avgerðir og standa við sínum egna hugskoti. Ein føroyskt skrivað bók, gjørd av børnum sjálvum, kann tí verða bæði lærutilfar og eitt varandi minni um tíðina í skúlanum.

Latið børnini fáa pappír, litir og rúm at hugsa, skriva og tekna. Lesið bøkurnar saman, goymið tær á skúlanum og deilið tær við familjurnar, so at barnanna egna rødd fær pláss í føroyska gerandisdegnum.