Vitjan av eldri borgarum á Frískúlanum
Tá eldri borgarar vitja Frískúlan í Havn, møtast ymisk ættarlið í einum felagsskapi, har frásagnir, spurningar og forvitni fáa gott pláss. Ein slík vitjan gevur børnunum innlit í eitt lív, sum ofta er nógv øðrvísi enn teirra egna, samstundis sum tey eldru fáa høvi at síggja, hvussu skúlalívið er í dag.
Vitjanin kann gerast ein livandi partur av undirvísingini. Í staðin fyri bara at lesa um søgu, siðir og broytingar kunnu næmingarnir hoyra um tær frá fólki, sum sjálvi hava upplivað tær. Tað ger frásøgnina persónliga og knýtir skúlan, familjuna og nærumhvørvið tættari saman.
Á Frískúlanum er dentur lagdur á eitt trygt og virkið umhvørvi, har børnini læra við gleði og virðing. Hetta ger skúlan væl egnaðan til vitjanir, har bæði børn og eldri borgarar kunnu vera virkin partur av sama lærutilboði.
Ein løta við nærveru og virðing
Ein vitjan verður best, tá hon verður fyrireikað við ró og greiðum karmum. Næmingarnir kunnu tosa um, hvussu ein tekur ímóti gestum, hvussu ein lurtar, og hvussu ein setur spurningar á ein virðiligan hátt. Soleiðis verður sjálv móttøkan eisini ein partur av sosialu læruni.
Tað er týdningarmikið, at tey eldru ikki verða sædd sum einans gestir, ið skulu siga frá. Tey eru samstarvsfelagar í einum felags tiltaki. Næmingar kunnu vísa teimum runt, greiða frá skúlanum og taka ímóti spurningum um gerandisdagin hjá børnunum.
Nærvera hevur stóran týdning. Ein hond at halda í, eitt bros ella ein stutt samrøða kann skapa samband, eisini um aldursmunurin er stórur. Í einum tryggum felagsskapi fáa bæði børn og eldri borgarar kensluna av at hoyra til.
Frásagnir, sum geva søguni lív
Eldri borgarar bera við sær minnir um skúlagongd, arbeiðslív, frítíð og bygdalív. Teir kunnu greiða frá, hvussu ein skúladagur sá út fyrr, hvørji amboð vóru brúkt, og hvussu børn spældu, áðrenn talgildir miðlar vórðu ein natúrligur partur av gerandisdegnum.
Næmingarnir kunnu fyrireika spurningar um matgerð, handverk, sang, dans og siðir. Eisini kunnu teir spyrja, hvussu tað var at ferðast, keypa inn, skriva brøv ella halda samband við familju langt burturi. Svarið kann síðani brúkast í skrivligum arbeiði, myndprýðing ella frásøgn.
Á tann hátt verður munnliga frásøgnin til ein livandi kelda. Børnini læra at lurta eftir smálutum, endurgeva rætt og skilja, at sama hending kann verða upplivað á ymiskan hátt. Tað styrkir bæði málsliga førleikan og evnini at hugsa søguliga.
Frá handverki til felagssang
Ein vitjan kann fevna um nógv meira enn eina samrøðu. Eldri borgarar kunnu læra næmingunum eitt gamalt handverk, vísa teimum, hvussu ein flettar, bindur, seymaði ella arbeiðir við tilfari, sum fyrr var vanligt í húsarhaldinum. Næmingarnir kunnu síðan royna sjálvir og tosa um, hvussu handverk verður gjørt í dag.
Sangur og dansur skapa eisini eitt natúrligt samband. Ein eldri gestur kann læra børnini ein gamlan føroyskan sang, meðan næmingarnir syngja okkurt, tey sjálvi kenna. Við føroyskum sangi, kvæðum og dansi verður mentanin borin víðari á ein hátt, sum bæði er kropsligur og hugnaligur.
Skúlin kann eisini knýta vitjanina at bókadegi, frásagnardegi ella eini framførslu. Myndir, ljóðbrot og stuttar tekstir kunnu goymast í miðlasavninum, so aðrir næmingar og familjur síggja, hvussu samstarvið millum ættarliðini hevur ment seg. Á heimasíðu Frískúlans ber til at fáa nærri innlit í skúlan, virksemið og tær virðingar, sum arbeiðið byggir á.
| Virksemi | Hvat næmingarnir læra | Hvat tey eldru geva víðari |
|---|---|---|
| Samrøða um skúlagongd | At lurta, spyrja og skriva frásagnir | Minni um skúlalív og gerandisdag |
| Handverk | At arbeiða neyvt og virða gamlar arbeiðshættir | Kunnleika um siðir, amboð og tilfar |
| Sangur og dansur | At brúka mál, rútmu og kropp | Føroyskar vísur, løg og dansitraditiónir |
| Myndasavn og frásøgn | At skjalfesta og endurgeva | Persónligar søgur og myndir úr einum øðrum tíðarskeiði |
| Felags kaffiløta | At vísa gestablídni og umsorgan | Samrøðu, hugna og sambond millum ættarlið |
Fyrireikingin gevur vitjanini dýpd
Áðrenn gestirnir koma, kunnu lærarar og næmingar tosa um, hvat teir vilja fáa burturúr. Ein lítil bólkur kann gera spurningar, ein annar kann fyrireika sang, og ein triði kann taka sær av móttøku og frásøgn. Tá fáa fleiri børn eina uppgávu, og øll kunnu luttaka á sínum egna støði.
Tað er eisini gott at hugsa um praktisk viðurskifti. Hvar skulu gestirnir sita? Er lætt at koma inn í skúlan? Er tørvur á steðgum, góðum ljósi ella størri skrift á spurningakortunum? Slíkar smálutir vísa umsorgan og gera tað lættari hjá øllum at vera við.
Lærarin kann fyrireika næmingarnar upp á, at summi minnini kunnu vera løtt og onnur meira álvarsom. Tað skal vera loyvt at svara stutt, taka ein steðg ella lata vera við at greiða frá. Virðing merkir eisini at lata hvørjum øðrum pláss og ikki trýsta fram eina søgu.
Læring í einum broyttum heimi
Møtið millum ættarlið kann brúkast til at kanna, hvussu samfelagið hevur broytt seg. Næmingarnir kunnu samanbera gamlar og nýggjar skúlaskipanir, arbeiðshættir, miðlar og samskifti. Tey kunnu eisini kanna, hvussu ein metir um keldur og skilur munin á persónligum minnum, myndum og skrivligum upplýsingum.
Í arbeiði við talgildari miðlalæru kunnu lærarar vísa, at allar upplýsingar á netinum skulu lesast við varsemi. Eitt dømi um talgildan miðil kann brúkast til at tosa um, hvussu vit kanna avsendaran, endamálið og trúvirðið í eini netgrein, uttan at børnini skulu taka innihaldið sum ráð ella sannleika.
Soleiðis verður vitjanin eisini ein vegur inn í kritiska hugsan. Næmingarnir læra, at søga kann verða søgd bæði munnliga, skrivliga og talgild, men at hvør kelda hevur eitt sjónarhorn. Tað er ein týdningarmikil førleiki í einum samfelagi, har upplýsingar eru lættar at finna.
Samstarv, sum kann halda fram
Ein góð vitjan nýtist ikki at enda, tá gestirnir fara heim. Næmingarnir kunnu skriva takkarkort, gera eina felagsmynd ella senda ein stuttan tekst um tað, teir lærdu. Tey eldru kunnu fáa eina lítla framsýning av arbeiðinum, so tey síggja, at teirra vitjan hevði týdning.
Skúlin kann eisini gera vitjanina til eitt afturvendandi tiltak. Ein flokkur kann arbeiða við søgum um leikur, ein annar við matmentan, og ein triði við føroyskum klæðum og handverki. Á heimasíðuni ber til at lesa um nýggjan skúlaárgang og síggja, hvussu skúlin veksur og mennist sum felagsskapur.
Fyri tey eldru kann regluligt samband við skúlan geva kenslu av virkni og luttøku. Fyri børnini verða gestirnir kend andlit, sum tey kunnu heilsa upp á og læra av. Tað er júst í hesum afturvendandi sambondunum, at veruligur felagsskapur verður bygdur.
- Fyrireikið næmingarnar við spurningum, sangi ella eini stuttari framløgu.
- Setið av góða tíð til samrøðu, steðg og óformligan hugna.
- Latið tey eldru deila søgur, handverk og siðir á sínum egna hátt.
- Goymið frásagnir og myndir við samtykki, so læringin kann liva víðari.
- Fylgið upp við takkarkorti, framsýning ella eini nýggjari vitjan.
Ein vitjan av eldri borgarum á Frískúlanum kann gerast ein sterk og hugnalig læruløta, har søga, mentan og menniskjalig nærvera ganga saman. Við at bjóða eldri borgarum inn í skúlan skapa børnini nýggj sambond og fáa samstundis eina djúpari fatan av Føroyum og teimum lívssøgum, sum hava verið við til at skapa samfelagið. Frískúlin kann taka næsta stigið við at leggja eina slíka vitjan í skrána og lata børn, lærarar og gestir skapa løtuna saman.
