Børnini kanna føroyskar søgur um trøll og jøtlar
Føroyskar frásagnir um trøll, jøtlar, huldufólk og aðrar verur hava í øldir ferðast frá munni til munn. Tær eru knýttar at fjøllum, gjáum, hellum og gomlum bygdasøgum, og tær geva børnunum eitt serligt innlit í, hvussu fólk fyrr í tíðini skiltu náttúruna og tað ókenda. Tá børnini arbeiða við hesum frásøgnum, fáa tey bæði eina spennandi uppliving og samband við føroyska mentan.
Á Frískúlanum verður søgan brúkt sum ein livandi lærutilgongd. Børnini lesa, lurta, tekna, siga frá og skapa nýggjar tulkingar av gomlum søgum. Soleiðis verður læringin fjølbroytt, trygg og mennandi, samstundis sum næmingarnir venja mál, hugflog, samstarv og virðing fyri mentanararvinum.
Trøll og jøtlar í føroyskum landslagi
Ein søga um eitt trøll verður ofta sterkari, tá hon verður sett í samband við eitt veruligt stað. Børnini kunnu hyggja at korti, myndum ella landslagnum kring skúlan og leita eftir støðum, sum kundu verið heim hjá einum jøtli. Ein brattur hamari, ein djúp gjógv ella ein myrkur hellir kann kveikja spurningar um, hvat fólk fyrr hildu seg síggja og hoyra.
Í arbeiðinum við søgunum læra børnini, at frásagnir kunnu hava fleiri løg. Ein søga kann vera stuttlig og ræðandi, men hon kann eisini siga nakað um veður, náttúruvandar, ferðing og lívið í bygdini. Trøllini verða tí ikki bara óhugnaligar verur, men eisini partur av einari mentanarligari mynd, har fólk royndu at skilja tað, sum var trupult at greiða frá.
Frásøgnin gevur rúm fyri málinum
Tá ein næmingur sigur eina søgu við egnum orðum, venur hann bæði framburð, orðaval og evnini at byggja eina frásøgn upp. Lærarin kann hjálpa børnunum at finna byrjan, vendipunkt og endi, uttan at taka teirra egna hugflog frá teimum. Næmingarnir kunnu eisini samanbera ymiskar útgávur av somu søgu og leggja til merkis, hvussu ein smá broyting kann broyta stemningin.
Tað er týdningarmikið, at børnini kenna seg trygg, tá tey siga frá. Í einum nærsitandi flokki kunnu tey lurta eftir hvørjum øðrum og taka ímóti ymiskum tulkingum við virðing. Arbeiðið við ró og nærveru í flokkinum kann síggjast í hesum arbeiðshættinum, har pláss er fyri bæði teimum hugdjørvu og teimum meira stillu røddunum.
Hugflogið fær skap og lit
Eftir at hava lisið ella hoyrt eina søgu kunnu børnini skapa sína egnu mynd av einum trølli ella jøtli. Summi velja at tekna, onnur arbeiða við leiri, ull, pappíri ella endurnýtslutilfari. Tey kunnu eisini gera eina masku, bygna ein helli í flokkinum ella skapa eitt lítið landslag, har søgan fer fram.
Ein slík skapandi tilgongd gevur børnunum møguleika at arbeiða við smálutum. Hvussu sær veran út? Hvussu flytur hon seg? Hvat etur hon? Er hon einsamøll, hjálpsom, klók ella bangin? Tá børnini seta orð á hesar spurningar, vaksa bæði frásøgnin og fatanin av persónunum.
Frá gomlum søgum til felags verkætlan
Tá flokkurin arbeiðir við føroyskum trøllasøgum, kann læringin knýtast at fleiri lærugreinum. Í føroyskum verður arbeitt við tekstum og frásøgn, í søgu við munnligum mentanararvi, í náttúru og tøkni við landslagi og veðri, og í list og handverki við formum, litum og tilfari. Tað gevur børnunum eina heildarmynd av evninum.
Næmingarnir kunnu eisini framføra eina stutta søgu fyri hinum flokkunum ella foreldrunum. Summi hava leiklutir, summi siga frá, og onnur arbeiða við ljóði, tónleiki ella leikpallinum. Á tann hátt verður ein gomul søga gjørd til eitt felags verk, har øll kunnu luttaka á sínum egna hátt.
Soleiðis kann arbeiðið skipast:
- Lesa eina føroyska søgn og finna orð, ið lýsa stað, persónar og stemning
- Tekna eitt kort av leiðini, har trøllið ella jøtulin fer
- Smiðja ein leiklut, eina masku ella ein lut úr frásøgnini
- Siga søguna víðari við egnum orðum og einum nýggjum enda
Góðar samrøður kunnu taka støði í hesum spurningum:
- Hví hildu fólk, at trøll og jøtlar vóru til?
- Hvat í søguni líkist veruligum føroyskum landslagi?
- Er veran ónd, misskilt ella kanska hjálpsom?
- Hvat hevði tú gjørt, um tú møtti henni?
Mentanararvur, sum livir í skúlanum
Føroyskar søgur um trøll og jøtlar passa væl saman við øðrum mentanarligum virksemi í skúlanum. Søga, kvæði, føroyskur dansur, sangur og handverk kunnu geva frásøgnunum fleiri sansaligar síður. Ein søga um ein jøtul kann til dømis enda í einum felagssangi ella í einari framførslu, har børnini brúka rørslu og rødd at skapa stemning.
Arbeiðið kann eisini geva foreldrum og ommum og abbum høvi at deila frásagnir, sum tey kenna úr sínum egna uppvøkstri. Tá eldri og yngri hittast um eina søgu, verður mentanararvurin førdur víðari á ein náttúrligan hátt. Næmingarnir skilja, at søgur ikki bara hoyra fortíðini til, men framvegis kunnu fáa nýtt lív í flokkinum og heiminum.
| Øki | Hvat børnini arbeiða við | Hvat tey læra |
|---|---|---|
| Føroyskt mál | Lesa, lurta og siga frá | Orðatilfeingi, frásøgn og framburð |
| Mentan og søga | Kanna bygdasagnir og munnligar siðir | Fatan av føroyskum arvini |
| List og handverk | Tekna, smíða og skapa leiklutir | Hugflog, handalag og persónliga tulking |
| Samstarv | Gera framførslu ella felags verk | Ábyrgd, samskifti og virðing |
| Náttúra og staðarnøvn | Knyta søgur at fjøllum, gjáum og hellum | Samband millum landslag og frásøgn |
Frískúlin leggur dent á, at børn skulu kenna seg sædd og hoyrd, meðan tey læra. Í einum slíkum umhvørvi kunnu trøllini verða bæði loynilig, stuttlig og óhugnalig, uttan at søgan verður ov bundin av einum rætti svari. Les meira um skúlan á heimasíðu Frískúlans, og sí eisini, hvussu skúlin veksur og mennir sítt virksemi í nýggju frásøgnini.
Tá børnini kanna føroyskar søgur, kanna tey samstundis seg sjálv og heimin rundan um seg. Tey læra at lurta, undrast, skapa og siga frá. Lat næmingarnar lesa eina gamla søgn, finna eitt stað í landslagnum og geva einum trølli nýtt lív við orðum, litum og leiklist.
