Børnini skapa skúlans almanakka

Tá børnini luttaka í at gera skúlans almanakk, verða tey partur av einum skapandi arbeiði, sum sæst aftur alt árið. Almanakkin verður meira enn ein røð av mánaðum og dagfestingum. Hann verður ein mynd av skúlalívinum, hugflognum og felagsskapinum, sum børnini byggja saman.

Á Frískúlanum í Havn verða læring, trivnaður og skapandi virksemi knýtt saman í eini tryggari og stimbrandi umhvørvi. Í Frískúlanum í Havn fáa næmingarnir rúm at seta sín dám á gerandisdagin og at royna seg við ymiskum arbeiðsháttum.

Tá ein skúlalmanakki verður til, fáa børnini høvi at arbeiða við tekning, litum, myndatøku, máli og frásøgn. Samstundis læra tey at lurta eftir hvørjum øðrum, taka felags avgerðir og síggja, hvussu eitt lítið hugskot kann vaksa til eitt liðugt úrslit.

Frá hugskoti til liðugt verk

Arbeiðið byrjar ofta við einum felags práti um árstíðirnar og tað, sum eyðkennir skúlaárið. Børnini kunnu nevna heystlitir, myrkar vetrardagar, ljósar várdagar og langar summardagar. Tey kunnu eisini hugsa um serligar løtur á skúlanum, so sum sang, dans, bókadagar, framsýningar og útferðir.

Úr hesum hugskotum verða ymisk evni vald til mánaðirnar. Summi børn leggja dent á náttúruna, onnur á siðir og mentan, meðan onnur vilja vísa skúlastovuna, vinirnar ella eitt serligt virksemi. Við at savna allar hesar røddirnar verður almanakkin fjølbroyttur og persónligur.

Lærararnir hjálpa við at skipa arbeiðið, men børnini eiga sjálva skapandi innihaldið. Tey læra, at úrslitið ikki nýtist at síggja eins út frá byrjan, og at broytingar eru ein natúrligur partur av arbeiðsgongdini.

Sjónarmiðini hjá børnunum

Eitt týdningarmikið endamál er, at børnini kenna seg aftur í tí, sum verður gjørt. Ein mynd, sum einum barni tykist heilt vanlig, kann fyri einum øðrum vísa eina serliga søgu um vinarlag, dirvi ella gleði. Tí er pláss fyri fleiri tulkingum og ymiskum stíli.

Í smærri bólkum kunnu børnini tosa um, hvat ein mynd skal vísa, hvørjir litir hóska, og hvussu boðskapurin verður greiður. Næmingarnir venja seg við at greiða frá egnum hugskotum og at virða uppskotini hjá øðrum. Hetta styrkir bæði málsligar førleikar og sosiala tilvitsku.

Tað er eisini læruríkt at gera avmarkingar. Ein mánað kann hava nógv áhugavert at siga, men plássið í almanakkanum er avmarkað. Børnini mugu tí velja, raðfesta og finna eina greiða mynd ella stutta tekst, sum fangar høvuðsinnihaldið.

Tá list og læring hittast

Almanakkin gevur møguleika at sameina fleiri lærugreinir. Í føroyskum kunnu børnini skriva stuttar lýsingar, yrkingar ella heiti. Í støddfrøði kunnu tey arbeiða við dagfestingum, vikunøvnum og mánaðum. Í náttúru og tøkni kunnu tey kanna árstíðabroytingar, ljós og veður.

Myndlistin gevur børnunum frælsi at royna ymisk amboð. Tey kunnu mála, tekna, klippa, líma, arbeiða við leiri ella brúka talgildar myndir. Tað týdningarmesta er ikki, at alt verður gjørt á sama hátt, men at hvør næmingur fær eina hóskandi leið at vísa sítt hugflog.

Arbeiðsháttur	Hvat børnini venja	Hvat sæst í almanakkanum
Tekning og máling	Litir, form og myndlig frásøgn	Persónligar myndir av árstíðunum
Skrivligt arbeiði	Orðaval, staving og stuttar tekstir	Heiti, yrkingar og frágreiðingar
Felags práting	Lurting, grundgeving og avgerðir	Sameind hugskot frá bólkinum
Myndatøka	Sjónarhorn og frásøgn við myndum	Løtur úr skúlalívinum
Handverk	Nærlagni, tol og arbeiðsgleði	Mynstur, smálutir og kollasjur

Felagsskapur kring myndirnar

Tá fleiri børn arbeiða um somu síðu, verður úrslitið ein felags uppgáva. Summi eru dugnalig at finna hugskot, onnur eru trygg við litum, og onnur hava gott eyga fyri smálutum. Øll kunnu tí fáa eina týdningarmikla leiklut, eisini tey, sum ikki vanliga taka orðið fyrst.

Arbeiðið kann eisini geva høvi til at tosa um munir og líkheitir. Hvussu kann ein mynd vísa føroyska náttúru? Hvørji tekin minna okkum á jól, føstulávint ella vár? Hvussu kunnu vit vísa virðing fyri ymiskum familjum, siðum og upplivingum?

Tá børnini síggja endaliga almanakkan hanga heima hjá familjum ella liggja á borðum í skúlanum, fáa tey eina greiða kenslu av, at arbeiðið teirra hevur týdning. Tað ger læringina ítøkiliga og vísir, at skapandi arbeiði kann røkka út um skúlastovuna.

Ein almanakki við føroyskum dám

Føroyska mentanin kann fáa ein natúrligan leiklut í arbeiðinum. Børnini kunnu arbeiða við mynstrum úr føroyskum handverki, myndum av bygdum og býum, føroyskum sangum ella orðum, sum lýsa veður og náttúru. Á tann hátt verður almanakkin eisini eitt lítið mentanarligt savn.

Sangur, dansur og frásagnir kunnu geva íblástur til myndirnar. Ein dagur við føroyskum dansi kann verða lýstur við rørslum og mynstrum, meðan ein bókadagur kann fáa sítt egna hugflogsríka snið. Eisini kunnu børnini taka støði í vanligum gerandislutum og vísa, hvussu serligir teir verða, tá teir verða sæddir við barnsins eygum.

Útferðir og vitjanir víðka um sjónarringin. Eftir vitjanina á Náttúrugripasavninum kunnu børnini til dømis arbeiða við djórum, steinum, plantum og teimum sporum, sum náttúran hevur sett í Føroyum. Slíkar upplivingar gera tað lættari at skapa myndir, sum eru grundaðar á veruligar eygleiðingar.

Frá eygleiðing til frásøgn

At gera almanakkan lærir børnini at síggja gerandisdagin við nýggjum eygum. Ein túrur í nærumhvørvinum kann geva íblástur til eina heila mánaðarsíðu, um børnini geva sær stundir at hyggja at litum, ljósi, plantum og fólki. Tey kunnu taka notur, tekna á staðnum ella savna orð, sum lýsa upplivingina.

Í hesum arbeiðinum verður eisini samband millum stað og søgu. Hvat eyðkennir økið kring skúlan? Hvussu broytist tað gjøgnum árið? Hvørji ljóð, luktir og rørslur hoyra til ein ávísan árstíð? Slíkar spurningar hjálpa børnunum at lýsa meira nágreiniliga og at skilja, at frásøgn kann verða søgd við bæði orðum og myndum.

Tá næmingarnir velja, hvat skal sleppa við í endaliga almanakkan, læra tey eisini at miðla. Ein góð mynd skal ikki vísa alt í senn. Hon kann heldur geva áskoðaranum eina kenslu, eitt minni ella eina lítla søgu, sum heldur fram í huganum.

Gott arbeiðslag gevur góð úrslit

Til tess at arbeiðið skal kennast trygt og stuttligt, hevur tað týdning at hava greiðar karmar. Børnini eiga at vita, nær hugskotsarbeiðið byrjar, hvussu nógv tíð er til hvørja síðu, og hvussu tey kunnu fáa hjálp. Samstundis má vera rúm fyri óvæntaðum loysn­um og nýggjum hugskotum.

Lærararnir kunnu stuðla við at vísa ymiskar tekniskar møguleikar, men tað er børnanna egna rødd, sum eigur at vera sjónlig. Tað er eisini gott at geva teimum høvi at hyggja at arbeiðinum hjá hvørjum øðrum og siga frá, hvat teimum dámar. Við virðiligari afturmelding verður endurskoðan ein lærutilgongd heldur enn ein meting av, hvør er bestur.

Nøkur einfald ráð kunnu gera arbeiðið lættari:

• Ger eina felags hugskotsvegg við litum, orðum, myndum og smáum skitsum.
• Lat børnini arbeiða bæði einsamøll og í bólkum, so fleiri arbeiðshættir fáa pláss.
• Set av tíð til at hyggja aftur at arbeiðinum og broyta smálutir, áðrenn síðan verður liðug.
• Savna myndir, tekstir og arbeiðsgongdir, so familjurnar kunnu fylgja við í tilgongdini.
• Brúka almanakkan seinni í skúlaárinum sum støði fyri samrøðu, frásøgn og endurminning.

Ein slíkur almanakki kann verða eitt felags minni um eitt heilt skúlaár. Hann vísir, hvat børnini síggja, hvat tey duga, og hvussu tey megna at skapa nakað saman. Tak lut í arbeiðinum og fylg við í virkseminum á Frískúlanum í Havn, har hugflog, felagsskapur og læring fáa pláss í somu søgu.