Føroyskur dansur, kvæði og felagsskapur í Frískúlanum
Í Frískúlanum í Havn fáa børnini høvi at uppliva føroyskan dans og kvøðing sum nakað livandi, felags og skapandi. Tey læra ikki bara orð og løg, men eisini hvussu ein stendur saman við øðrum, lurta eftir bólkinum og tekur lut í einum siði, sum hevur fylgt føroyingum í mong hundrað ár.
Tá børnini luttaka í føroyskum dansi og kvæðum, verða søga, mál, tónleikur og rørslur knýtt saman. Tað gevur læringini eina serliga dýpd, tí børnini sjálvi verða partur av tí, tey læra um. Ein kvøða er ikki bert ein tekstur í einari bók; hon verður til, tá røddirnar møtast og ringurin fer á rull.
Í einum tryggum og virðiligum felagsskapi kunnu øll børn finna sína pláss. Summi taka skjótt undir við kvøðingini, meðan onnur fyrst hyggja og lurta. Bæði at leiða og at fylgja eru týdningarmiklir partar av læringini.
Arvurin verður livandi í rørslu
Føroyskur dansur hevur eina einfalda, men sterka grundrørslu. Hendurnar verða hildnar saman, og føturnir fylgja taktini, meðan kvæðið leiðir dansin fram. Henda endurtøkan gevur børnunum tryggleika, samstundis sum tey venja seg við at lurta eftir orðum, stevi og broytingum í frásøgnini.
Kvæðini bera ofta søgur um hetjur, vón, kærleika, stríð og val. Í skúlanum kunnu lærarar velja løg og tekstir, sum hóska til aldur og førleika hjá børnunum. Soleiðis gerst føroyska mentanin eitt ítøkiligt læringartilfar, har orðaforrði, framburður og søgufatan vaksa saman.
Øll hava eina uppgávu í ringinum
Ein serligur eginleiki við føroyskum dansi er, at luttøkan ikki byggir á, at einstaka barnið skal vísa seg fram einsamalt. Ringurin ber felags ábyrgd. Um ein missir eitt orð ella stevið, hjálpa hini við at halda gongdini. Hetta kann styrkja sjálvsálitið hjá børnum, sum ikki altíð kenna seg trygg í vanligum framførslum.
Dansurin gevur eisini høvi at arbeiða við sosialum førleikum. Børnini venja seg við at bíða eftir røttu løtuni, geva rúm fyri øðrum og taka ímóti hjálp. Tey læra, at felags úrslitið hevur størri týdning enn at vera tann skjótasti ella mest sjónligi.
Frá hyggjara til virknan luttakara
Tá ein hyggur at einari framførslu, sær ein kanska fyrst litríku klæðini, rørslurnar og gleðina. Tá barnið sjálvt tekur lut, verður upplivingin nógv meira fjølbroytt. Tað merkir stevið í kroppinum, hoyrir styrkina í felags røddini og skilir, hvussu ein einstakur innsatsur ávirkar allan ringin.
| At hyggja at dansi | At luttaka í dansi |
|---|---|
| Barnið sær rørslur og hoyrir kvæðið | Barnið venur rørslur, orð og takt |
| Upplivingin er fyrst og fremst móttakandi | Upplivingin er virkin og skapandi |
| Barnið kann lurta eftir frásøgnini | Barnið verður partur av frásøgnini |
| Dentur er á sjónligu framførsluni | Dentur er á felagsskapi og samspæli |
Við at lata børnini venja í smáum stigum verður gávan at luttaka ment. Fyrst kunnu tey læra eitt stev, síðani ein stuttan part av kvæðinum og at enda vera við í einum heilum dansi. Tað týdningarmikla er, at barnið upplivir framgongd og gleði, heldur enn at alt skal vera fullkomið frá byrjan.
Mál og mentan fylgjast
Kvøðing gevur føroyska málinum eitt serligt rúm. Børnini hoyra eldri orð, myndríkar vendingar og rím, sum ikki altíð koma fram í gerandispráti. Lærarin kann steðga á og greiða frá, hvat orðini merkja, ella lata børnini tekna og endursiga partar av søguni.
Á henda hátt verður kvæðið eisini ein inngangur til søguna. Samrøður um gamlar siðir, arbeiðshættir og hátíðir kunnu knýtast at øðrum evnum í skúlanum. Tá ið arbeitt verður við, hvussu vit minnast høgtíðir og merkisdagar, kann dentur eisini leggjast á, hvussu dansur, sangur og felags siðir skapa samleika yvir ættarlið; les meira um siðir gevur íblástur til slíkar samrøður.
Frá venjing til framførslu
Ein skúlaframførsla kann verða eitt natúrligt hæddarpunkt í arbeiðinum. Børnini kunnu dansa fyri foreldrum, systkjum og øðrum gestum, ella taka lut á einum felags tiltaki. Fyrireikingin gevur teimum eina greiða ætlan: at minnast stevið, halda taktin og stuðla hvørjum øðrum, eisini tá ið nakað ikki gongur eftir ætlan.
Lærarar og vaksin kunnu leggja dent á, at framførslan er ein fagnaður av felagsskapinum. Tað er ikki neyðugt, at øll børnini gera júst tað sama ella hava somu leiklutir. Summi kunnu ganga fremst í ringinum, onnur hjálpa við orðum, og onnur taka lut við eygleiðing, sangi ella myndlist. Ábyrgd og umsorgan skulu fylgjast, eisini tá tosað verður um trygd og gjaldshættir í gerandisdegnum; eitt dømi um slíka tilvitan er tryggur gjaldskortur, sum kann verða partur av einari breiðari samrøðu um ábyrgd.
Heim og skúli bera siðin víðari
Tá foreldrini kenna kvæðið, sum børnini arbeiða við, verður lættari at halda áhugan livandi heima. Ein løta við at lurta eftir einum lagi, lesa um søguna ella taka eitt lítið stev saman kann geva barninum kensluna av, at skúlastarvið hevur samband við lívið uttanfyri skúlan.
Skúlin kann eisini bjóða teimum vaksnu inn til dans, sang og mentanarlig tiltøk. Soleiðis gerst skúlin eitt savningarstað, har børn og vaksin læra av hvørjum øðrum. Tann góði felagsskapurin verður styrktur, tá ið øll virða ymiskar fortreytir, ymiskan førleika og ymiskar mátar at luttaka upp á.
Soleiðis kunnu vaksin stuðla
- Lurtið saman eftir føroyskum kvæðum og tosið um søguna og orðini.
- Latið barnið vísa stevið heima uttan at krevja eina fullkomna framførslu.
- Stuðlið skúlanum við at møta til dans, sang og aðrar mentanarligar løtur.
- Spyrjið inn til, hvussu barnið upplivir felagsskapin, heldur enn bara hvussu væl tað minnist tekstin.
- Vísið áhuga fyri føroyskum siðum sum einum livandi parti av gerandisdegnum.
Tá børnini dansa saman og bera kvæðið fram í felag, fáa tey meira enn eina mentanarliga uppliving. Tey venja mál, rørslu, minnið, dirvi og umsorgan í einum tryggum umhvørvi. Frískúlin í Havn bjóðar børnunum at gerast virknir luttakarar í hesum arvi, og foreldur eru vælkomin at fylgja við, taka lut í tiltøkum og læra meira um skúlan og hansara virksemi.
