Føroyskur dansur og sangur til morgunopningar
Ein morgunur á Frískúlanum í Havn kann byrja við meira enn klokkuslátti og boðum um dagsins arbeiði. Tá næmingar savnast til føroyskan sang og dans, verður skúladagurin settur í ein felagsskap, har røddir, rørslur og siðir skapa eina felags byrjan.
Morgunopningin gevur børnunum stundir at lenda, hoyra hvønn annan og kenna seg sum part av einum størri høpi. Hon kann vera still og hugnalig, lívlig og stuttlig ella merkt av hátíðardegi, gestum og serligum evnum. Tað týdningarmesta er, at øll sleppa at vera við á sínum egna støði.
Á henda hátt verður føroyskur mentanararvur ikki bara nakað, sum næmingar lesa um í einum lærugreinartíma. Hann verður livandi í gerandisdegnum, tá orð, løg, stig og rørslur verða býtt millum ættarlið og nýtt í einum tryggum skúlaumhvørvi.
Morgunløtan sum felagsskapur
Ein felags morgunopning kann skapa ein greiðan karm um skúladagin. Næmingar úr ymiskum flokkum møtast, lærarar taka lut, og øll fáa eina kenslu av, at skúlin er eitt felags stað. Tað kann styrkja sambandið millum yngri og eldri børn og gera tað lættari at kenna andlit og røddir tvørtur um aldursbólkar.
Sangur og dansur geva eisini rúm fyri ymiskum hættum at luttaka. Summi syngja hart, onnur syngja varliga, og nøkur vilja fyrst hyggja at, áðrenn tey taka lut. Við virðing fyri hesum munum verður morgunopningin ein lærutilgongd, har børnini venja seg við at vísa dirvi, lurta og geva pláss.
Sangurin vekir málið
Føroyskir sangir kunnu geva móðurmálinum ein serligan leiklut í skúlanum. Næmingarnir hoyra orðini í einum tónleikaligum samanhangi, og tað ger tað lættari at minnast orðalag, rím og myndir. Endurtøkur hjálpa teimum, sum eru ótrygg í lesingini, meðan tey, ið longu lesa væl, fáa høvi at arbeiða við framburði og innihaldi.
Sangurin kann eisini knýta skúlan til heim og samfelag. Kend løg, fosturlandssangir, vísur og nýggjari føroyskir sangir kunnu verða valdir eftir árstíð, evni ella serligum døgum. Tá familjur kenna aftur eitt lag heima, verður skúlin og gerandislívið bundin tættari saman.
Á Frískúlinum í Havn er ein slíkur felagsskapur partur av einum breiðari arbeiði við trivnaði, lærdómi og mentan. Morgunopningin verður tá ein natúrligur liður í einum skúladegi, har børnini bæði skulu læra og kenna gleði við at vera saman.
Dansurin ger mentanina sjónliga
Føroyskur dansur er ein serstakur háttur at læra við kroppinum. Næmingar venja takt, javnvág og samanspæl, samstundis sum teir uppliva, hvussu ein ketta av fólki kann flyta seg saman. Tað er ikki neyðugt, at øll duga stigini fullkomiliga; virðið liggur eisini í at royna, lurta eftir kvøðingini og fylgja felags rútmuni.
Dansur kann vera eitt gott ískoyti til sangin, tí rørslurnar gera orðini og frásagnirnar sjónligar. Børnini fáa høvi at læra um siðir og søgur á ein hátt, sum bæði er ítøkiligur og hugtakandi. Í einum tryggum umhvørvi kunnu tey venja seg við at standa frammi fyri øðrum uttan at óttast, at skeiv stig verða møtt við háði.
Tryggir karmar skapa dirvi
Fyri at morgunopningin skal verða góð fyri øll, hevur tað týdning, at karmarnir eru greiðir. Næmingarnir eiga at vita, nær teir skulu møta, hvat skal syngjast ella dansast, og hvørjum leikluti teir hava. Ein føst uppbygging kann geva ró, meðan smáar broytingar halda løtuna spennandi og viðkomandi.
Lærarin hevur ein týðandi leiklut í at vísa vegin og leggja merki til, hvør tørvar eyka stuðul. Ein næmingur kann hava tørv á at standa aftast, ein annar vil gjarna leiða eitt vers, og ein triði trívist best við einum vinfólki við liðina. Nýggjur starvsfólk kunnu eisini gerast partur av hesum felagsskapinum, sum sæst í frásøgnini um, at nýggi lærarin byrjar á skúlanum.
| Lutir í morgunopningini | Hvat næmingarnir venja | Hvat tað kann geva |
|---|---|---|
| Felagssangur | Framburð, minnið og lurting | Málsligt sjálvsálit og gleði |
| Kvøðing | Rútmu, orð og frásøgn | Samband við føroyska mentan |
| Føroyskur dansur | Samanspæl og rørslu | Felagsskap og kropsligt dirvi |
| Stutt framløga | At standa frammi og greiða frá | Samskifti og ábyrgdarkenslu |
| Still løta | Nærveru og ró | Ein góð byrjan á degnum |
Læring í fleiri ættum
Tá føroyskur dansur og sangur verða brúkt í morgunopningini, arbeiða næmingarnir við fleiri førleikum í senn. Teir venja mál, tónleik, rørslu, sosialt samspæl og persónliga luttøku. Ein einfaldur sangur kann tí rúma nógv meira enn sjálva framførsluna, tí hann gevur eisini høvi at tosa um orð, søgu, kenslur og samfelag.
Henda arbeiðshátturin hóskar væl til børn, sum læra á ymiskan hátt. Nøkur minnast best við at hoyra, onnur við at síggja rørslur, og onnur aftur við sjálvi at gera. Tá fleiri sansir verða tiknir við, fáa fleiri næmingar møguleika at finna ein styrki og kenna, at teirra íkast hevur týdning.
Frá gerandisdegi til hátíð
Morgunopningar kunnu broytast eftir kalendaraárinum. Um veturin kann ein stuttur sangur skapa hita og hugna, meðan vár og summar geva rúm fyri lívligari rørslu. Í sambandi við bókadagar, skúlaframførslur, gestavitjanir ella aðrar felags hendingar kann morgunløtan knýtast at einum serligum evni og geva næmingunum nakað at síggja fram til.
Tá skúlin arbeiðir við føroyskum hondverki, søgum, dansi, sangi og framførslum, verður mentanin ein samanhangandi partur av skúlans lívi. Næmingarnir læra, at siðir kunnu varðveitast og samstundis fáa nýtt lív, tá teirra egna rødd og rørslur verða tiknar við. Tað skapar virðing fyri tí gamla og rúm fyri tí, sum børnini sjálvi bera við sær.
Hugskot til eina góða morgunløtu
- Byrja við einum kendum sangi, so øll kunnu syngja við frá fyrstu løtu.
- Vel eitt einfalt føroyskt dansispjald, sum kann endurtakast og mennast stigvíst.
- Lat ein næming ella ein lítil bólk greiða frá orðunum, søguni ella upprunanum til sangin.
- Skift millum lívligar og stillar løtur, so morgunin fær eina góða javnvág.
- Gev rúm fyri, at børn kunnu luttaka við sangi, rørslu, frásøgn ella lurting.
Ein morgunopning við føroyskum dansi og sangi kann seta ein serligan dám á skúladagin. Hon savnar børn og vaksin, styrkir móðurmálið og letur føroyska mentan verða upplivaða í staðin fyri bara umrødda. Við tryggum karmum, gleði og virðing kann hvør næmingur finna sína egnu leið inn í felagsskapin. Kom og uppliv, hvussu sangur, kvøðing og dansur kunnu skapa eina góða byrjan á degnum á Frískúlanum í Havn.
