Frískúlin og føroyski bókmentaarvurin
Føroyskar søgur, kvæði, yrkingar og frásagnir bera bæði mál og mentan víðari frá einari ættarlið til tað næsta. Í skúlanum fáa børnini møguleika at møta hesum arvi sum livandi tilfari, ið kann lesast, syngjast, leikast og tosast um. Soleiðis verður føroyskur bókmentaarvur ikki bara nakað, ið stendur í einari bók, men ein natúrligur partur av gerandisdegnum.
Á Frískúlanum í Havn verður dentur lagdur á eitt trygt, virkið og mennandi umhvørvi. Har sleppa næmingar at arbeiða skapandi, kanna síni áhugamál og læra í felag við onnur. Føroyskar bókmentir hóska væl til henda leistin, tí tær geva rúm fyri ímynding, samrøðu, rørslu og persónligari tulking.
Skúlin kann á henda hátt vera ein brúgv millum heim, nærumhvørvi og føroyska mentan. Tá børnini kenna aftur orð, siðir, persónar og søgur úr sínum egna landi, verður læringin bæði nærri og meira meiningsfull.
Søgan sum livandi lærutilfar
Føroyskar fólkasøgur og gomul ævintýr geva næmingunum innlit í, hvussu fólk áður hugsaðu um náttúruna, óttan, dirvi, vinarlag og rættvísi. Søgurnar kunnu lesast upp, endurforteljast og broytast, so børnini sjálvi gerast ein partur av frásøgnini. Ein drongur kann fáa leiklutin sum hetja, meðan ein onnur næmingur tekna fjøllini, har søgan fer fram.
Tá ein søga verður greinað saman við flokkinum, læra børnini eisini at lurta eftir hvørjum øðrum. Tey venja seg við at seta orð á kenslur, meta um valini hjá persónunum og finna fleiri møguligar endar. Hetta styrkir bæði málsliga menning og evnini at hugsa sjálvstøðugt.
Mál, upplestur og orðfeingi
Upplestur hevur stóran týdning fyri málmenningina. Børn hoyra nýggj orð, fáa kenslu fyri setningsbygnaði og skilja, hvussu frásagnir verða bygdar upp. Tá lærarin lesur føroyskar bøkur við ymiskum tóna og steðgum, verður teksturin gjørdur sjónligur og livandi.
Samrøðan eftir upplesturin er minst líka týdningarmikil. Næmingar kunnu greiða frá, hvat teir løgdu til merkis, hvør persónur teimum dámdi best, og hvussu teksturin minnir um teirra egna lív. Á henda hátt verður lesing ikki ein einvegis uppgáva, men ein felags uppliving, har øll kunnu luttaka á sínum egna støði.
Sangur, kvæði og frásagnarlist
Føroyski bókmentaarvurin livir eisini í sangi og kvæðum. Rytma, endurtøkur og niðurløg gera tað lættari hjá børnum at minnast orðini, samstundis sum tey venja framburð og samspæl. Felagssangur kann skapa kenslu av at hoyra til og binda flokkin saman.
Kvæðini kunnu eisini setast í samband við rørslu og leik. Næmingar kunnu arbeiða við einfaldum dansispørkum, skapa myndir av persónum ella framføra brot fyri foreldrum og øðrum næmingum. Tá kroppur, rødd og orð verða brúkt saman, fáa børnini fleiri inngangar til føroyska mentan.
Bøkur sum íblástur til skapandi arbeiði
Ein bók kann verða byrjanin til nógv ymisk sløg av virksemi. Eftir at hava lisið eina søgu kunnu børnini skriva eitt bræv frá einum persóni, gera eina myndabók, byggja ein leikpall ella skapa eina nýggja frásøgn í sama heimi. Soleiðis verður lesturin knýttur at hondverki, myndlist og leiklist.
Á heimasíðu Frískúlans ber til at fáa innlit í skúlan, virksemi hansara og tær mentanarligu upplivingarnar, ið geva børnunum fjølbroyttar leiðir inn í læringina. Slík verkætlanararbeiði kunnu eisini taka støði í føroyskum rithøvundum, bygdum, staðarnøvnum og søguligum hendingum.
| Arbeiðsháttur | Samband við føroyskan bókmentaarv | Hvat næmingurin venur |
|---|---|---|
| Upplestur | Bøkur, ævintýr og stuttsøgur | Orðfeingi, lurting og tulking |
| Kvøðing og sangur | Kvæði, vísur og føroyskur felagssangur | Framburð, rytmu og samspæl |
| Leikframførsla | Persónar og hendingar úr tekstum | Samskifti, dirvi og samstarv |
| Kreativ skriving | Nýggjar søgur við føroyskum íblástri | Hugflog og skrivligan framburð |
| Handverk og myndlist | Mynstur, náttúra og siðbundin evni | Fínmotorikk og mentanarliga fatan |
Næmingarnir sum medskapandi røddir
Ein týðandi partur av bókmentaarvinum er, at børnini ikki bara skulu taka ímóti, men eisini skapa sjálvi. Tá næmingar skriva stuttar søgur, yrkingar ella leikrit, læra tey, at føroyskt mál kann brúkast á nógvar ymiskar mátar. Tey fáa loyvi at royna orð, stíl og hugskot uttan altíð at leita eftir einum einasta røttum svari.
Frískúlin leggur eisini dent á virðing og felagsskap. Tað sæst millum annað í arbeiðinum við leikreglum gjørdar av børnunum, har næmingarnir sjálvir eru við til at seta orð á, hvussu ein góður skúladagur kann verða. Hetta er eisini ein bókmentalig venjing: at lurta, orða seg greitt, taka ábyrgd og skapa eina frásøgn, sum onnur kunnu kenna seg aftur í.
Heim, skúli og mentan í felag
Foreldur og ommur og abbar hava ofta søgur, rímur, vísur og orðafelli, sum ikki standa í teimum vanligu lesibókunum. Skúlin kann geva rúm fyri, at familjurnar deila hetta tilfar við flokkin. Ein gestur kann greiða frá einum gomlum siði, lesa eina yndissøgu ella læra børnini ein sang, sum hevur fylgt familjuni í fleiri ættarlið.
Slík samvinna ger føroyska mentan nærverandi og persónliga. Hon vísir børnunum, at bókmentir ikki bara hoyra til høvundar og skúlastovur, men eisini til køkar, bygdagøtur, samkomur og familjusøgur. Við at taka tað staðbundna álvarsliga verður tað eisini lættari hjá børnunum at skilja aðrar mentanir og frásagnir.
Leiðir at styrkja lesihugin
- Lesið føroyskar søgur regluliga og latið børnini velja millum ymisk evni og torleikastig.
- Gerið pláss fyri samrøðu, har allar tulkingar verða møttar við virðing.
- Brúkið sang, kvæði, rørslu og leik sum javnbjóðis partar av mál- og bókmentaundirvísingini.
- Latið næmingar skriva og framføra egnar søgur við støði í føroyskum støðum og siðum.
- Bjóðið familjum og fólki úr nærumhvørvinum inn at deila søgur, orð og mentanarligar upplivingar.
Tá føroyskar bøkur og frásagnir verða knýttar at einum tryggum felagsskapi, fáa børnini bæði málsligar førleikar og eina sterkari kenslu av tilknýti. Frískúlin kann vera eitt stað, har bókmentaarvurin verður varðveittur við at verða brúktur, tulkaður og endurnýggjaður av nýggjum røddum.
Lesið meira um skúlan og fylgið við í virkseminum, so børnini fáa enn fleiri møguleikar at uppliva føroyskt mál, søgur og mentan sum ein livandi part av læringini.
