Hvussu vit læra um at røkja hav og strendur
Í Frískúlin í Havn verður røktin av sjónum ikki sjónsbertan grein í námsættinum, men partur av einari nýggjari og dagligari føroyskari tilvísan. Spurningin um hvussu vit læra um at røkja hav og strendur verður met út frá tíð, fólki og føroyskum mentingarhætum. Børnini læra at hygge eftir hav, strendum, fiskum, fuglum og tangum, og tey seta saman tey svør við føroysktan daglegum lívi.
Hav og strendur eru týdningarmiklar fyri føroysktan búskap, fiskiveiði og menningarlívi. Samstilt er vit eisini bundin at læra um fylgjur av drecki, týdningina av fiskiveiði og tær breytingar, sum verða á sjónum. Í staðin fyri at memorera frásøgnir, fær børn at fylgja eftir, spyrja, greina og royna at gera ves.
Arbeiðið kann fara fram í fjøldum. Tann føroyska søguna, dansin og handverkið kunna læra tey at síggja samansheng milli sjór, land og fólki, áðrenn vit royna at leggja áburðir á land. Skemmtan, lærdómur og vit fáa samstilt eitt nýtt lag av týdning.
Læring gjøgn eygaferð á hav og strendur
Ein greining av læringini hjálpar at skilja hvat vit meina við at røkja umhverki. Við ber eitt augat út á land, eitt í havinum og eitt á tey mongu tøgn, sum tey hava lært í skúlanum.
| Læringarhæt | Hvat kann barnið síggja | Hvat fær lært |
|---|---|---|
| Eygaferð | Vatn, sand, steinar, gras og brúg | At lýsa nýtt umhvørvi nakað og nýta tað í dagligu lívi |
| Kanning | Fiskar, fuglar, tangar og plantur | At greina tegundir, sambønd og týdning |
| Verkan | Rigning, streym, bøljur og vindar | At fatta, at náttúran bregst við, og at virkna skal |
| Samtal | Myndir, skrift og samanberingar | At orða eigin hugsan og lyða øðrum |
Læringin verður djúpri, tá ið eygaferð, kanning og samtal fara samstilt. Tev kunna skriva hvat tey sá, taka fyri fiskar, sum tey kenna, og leggja merkingar á kort, áðrenn tey røkka um, hvussu tey skulu nakað. Hetta skapar samband millan øga, upplýsing og handling. Á heimasíðuni hjá Frískúlin í Havn finnast upplýsingar um skúla, fólk og tíðindi, sum kunna hjálpa heimum at fylgja við í arbeiðinu.
Fiskur, fuglar og tangar í samspili
Hav og strendur mynstra eitt samhengi. Tangi binda næringsstoð at sjøvarbotninum, og føroyska orðið tangar er kent í dagligu máli. Fuglar søka føroyskt innneslið, fiskar finnast í øðrum djøpsum, og plantur vaka við brúg. Tá ið børn skýra slíkt sambønd, fáa tey betri forstáelse fyri, hvussu røktan sjór heldur fram.
Undersøkingin kann byrja við fisk, sum ein kúnna á føroysktum fiskakorti, og síðan víkja út til fugla og tanga. Lærarar kunna leggja fiskar, fuglar, tangar og veðrið á kort, og børnini finna samband millum tíð, føroyskt veðrið og føroysktan mat. Hetta hjálpar tey at síggja føroyskt fiskaveiði sum part av eini heild, har fiskin er næringskeið fyri bæði menniskju og dýr.
Eitt lærdómsverk kann vera at baka eina føroyska fiskarsúpu, teikna fisk í sjón, ella gera list, sum visir næringsvegin. Fisk, sum er fiskjaður í føroysktum sjø, skal veljast, og uppruna skal greinast frá, so børnini læra at spyrja hvat upplýsingar um matvørur siga.
Dreck, trýst og ábyrgingar
Røktin av hav og strendum byrjar oftast á landi. Plast, fiskigreið, neta, snórur og oljuleitar kunna liggja í tøgnum og á sandinum. Børnini kunna finna hvat til ber, men tey skulu ikki røkka við beini, giftingar, rottum ella skerpt glas. Vatn skal ikki drekka úr strandum, og hendur vaskast aftan á, at eingin skal blóta.
Í føroysktum havi er trýst eitt mikil viðbúg, og aðrar orsøkir drekka. Tá børn lesa um tær orsøkir, kunna tey brúka einfaldar metingar: hvat fiskarnir eta, hvussu nógv plast sæst í einum tíma, og hvørj aðgerð minkar dreck. Svørini skulu byggja á orðgildum upplýsingum um verðbørn, sum vit hava.
Umframt um hav og føroyskan dagligan dag er digitala umhvørvið part av læringini. Fréttin um digitalar netløktir ber eitt dømi úr nýggjum tøgnum. Tá børn meta framlag og fylgjur, læra tey sama hugsan at brúka sum á hav og fiskiveiði: eigin orð skal staðfestast við orðgildar upplýsingar.
Føroyskt menning vjó við sjór
Føroyskt menning hevur sjór og strendur inn í sínum orði, myndum, dansi og handverki. Fiskimenn, fiskar, bátar, reb og spæli koma fyri í føroyskt orð, mynd, dans og handverk. Hetta gevur børnini ein samanhang millan føroysktan dagligan dag og læringina um hav, sum ikki verður útskýrt sum ein serðskild grein.
Í handverkinum kann børnini prøva at strikka føroyskt bindi, seta saman net, snóra ella skapa smáan bátaform. Arbeiðið lærir tey at hava umhugving um material, styrk, fjarðar og samstarv, og tey sjá, hvussu gamalt handverk kann verða nýtt í dag. Á heimasíðuni er eisini frétt um bornanna egnu jólakort, har føroyskt list hevur eitt nýtt útlit í jólagøtun og samstilt føroysktan hugsan.
Sangur og dans kunna eisini knýtast at temun. Eitt føroyskt kvæði um sjór, dans um fiskaveiði og framsetning um tær føroysku strendurnar kunna føra samstilt námsværk inn í listarbeiðið. Tá verða føroyskt orð, tónar og begin saman við náttúruvit. Bókadagar kunna eisini gøra saman list, føroyskt orð og søgu um sjór. Megin skal vera føroyskt, tvey gøta umfat føroyskt dagligan dag í norðurnum og danskt sum saman.
Praktiskar mætingar fyri skúla og heim
Til at gera røktin føroyskt og daglig verður tími, færni og fólk at sameina. Hvør aðgerð skal vera lítil og greidd, so hon verður lærdómur fyri børnini og kann endurvældast sum heimavenjing.
- Leggja ein mánaðligan eygaferð við hav, har børnini skriva tey sjónarmyndir.
- Velja føroyskt mat í dagvøru og greina frá um uppruna, veðrið og fiskiveiði.
- Sama løkti dreck í umhvørvinum, hava hanskar á og leggja alt í ein spann.
- Havna føroysktan dag, har børn, foreldrar og eldri kenna hvør søga, kvæði ella handverk við sjór.
Ein løkti dag at gera hetta føroysktan dagligan dag er eisini gagnleg. Undir leiðslan av lærarum kunna børnini gera eitt lítið verk, sum verður sendt til føroysktar heimablídnir. Fráboðið skal vera týnilt og fjørt, so hvørkin er trygg, og føroysktir tekstar, myndir og orð føra arbeiðið úr skúlanum til heimum.
Verðan fyrið sjór og føroysktan dagligan dag
Røktin av hav og strendum er eitt samstarv millan vit, fólk og náttúra. Skúlan kann leggja grunnin við eygaferð, greining, føroyska list og samstarv við heim. Tá verður lærdómur sjónsberan, og børnini føra evni sítt við í komstu dagin.
Velja nú eina líta aðgerð, sum kann byrja á heima: hyggja eftir einari strønd, teikna eitt løkti kort yvir fiskar og føroyskt orð, ella bið einan vin fortelja um føroysktan fiskaveiða. Tak eitt løkti kort, skriva eina stutt løgt um, hvat tú sá, og send so eitt orð at tín føroyska skúla.
Vit kunna í samstarv leggja føroysktan dagligan dag í fyri fólk, fiskum, fuglum og strendur. Hann skal byggja á gagni, frásøgn og virkna, so at nýggjur lærdómur verður ein føroyskt arbeiðsdagur.
