Hvussu vit nýta spæli til at læra bend og tali
Spæl er ein natúrligur partur av gerandisdegnum hjá børnum. Tá ið næmingar sleppa at flyta seg, tosa, skapa, telja og samstarva, verður læringin knýtt at upplivingum, sum tey minnast. Á Frískúlanum í Havn verður spæl tí brúkt sum ein virkin háttur at menna bæði mál, hugsan og felagsskap.
Tá vit arbeiða við bend og tali, kunnu reglur og mynstur annars kennast turr ella torfør. Í einum spæli verða tey til uppgávur, loysnir og stuttligar avbjóðingar. Næmingurin fær møguleika at royna seg fleiri ferðir, gera mistøk uttan ótta og sjálvur varnast, hvat riggar.
Spælið verður lagað eftir aldri, førleika og tørvi. Summi børn læra best við at siga orð hart, onnur við at flyta lutir ella skriva. Við fjølbroyttum virksemi kunnu vit skapa eitt trygt og stimbrað umhvørvi, har gleði við læringini hevur somu virðing sum sjálvt úrslitið.
Læran byrjar við virkni og forvitni
Tá næmingar læra bendingar, arbeiða teir við, hvussu orð broytast í ymiskum samanhangum. Eitt orð kann fáa nýtt endabrot, tá ið tað verður sett í eintal, fleirtal, ávíst ella óávíst form. Við kortspølum, orðajagstrum og samrøðuspølum verður henda broyting gjørd sjónlig og ítøkilig.
Lærarin kann leggja orðakort á gólvið og biðja børnini finna tey, sum hoyra saman. Eitt kort vísir grundorðið, meðan onnur vísa ymiskar bendingar. Næmingarnir skulu síðani greiða frá, hví orðini hoyra saman, og brúka tey í heilum setningum. Soleiðis venja tey bæði eygað, málið og evnini at grundgeva.
Eitt annað dømi er ein søga, har børnini draga lutir við persónum, djórum og lutum. Tá søgan broytist frá einum persóni til fleiri, mugu tey tillaga orðini. Læringin verður tá knýtt at einum innihaldi, og børnini hoyra beinanvegin, um setningurin ljóðar rætt.
Tøl verða lærd gjøgnum rørslu og endurtøku
At læra tøl snýr seg um meira enn at kenna tølini uttanat. Næmingurin skal eisini skilja mongd, raðfylgju, mun og sambandið millum tal og veruligar lutir. Spæl við terningum, kubbum, myntum og stigum gevur børnunum høvi at síggja og kenna, hvat tølini merkja.
Í einum einfaldum terningaspæli kasta tveir næmingar hvør sín terning. Teir leggja tølini saman, samanbera úrslitini ella finna munin. Seinni kunnu teir skriva rokniuppgávuna og greiða frá, hvussu teir komu fram til svarið. Við hesi stigvísu tilgongd verður rokningin bæði kropslig, munnlig og skrivlig.
Rørsluspøl eru eisini góð. Lærarin kann leggja tøl á gólvið, siga eina uppgávu og lata næmingarnar renna til rætta svarið. Í einum øðrum spæli skulu tey stilla seg í røttu raðfylgju ella finna talið, sum vantar. Slík endurtøka kennist ikki sum venjing á sama hátt, tí hon er partur av eini felags avbjóðing.
Spæl gevur rúm fyri ymiskum læringarstílum
Eitt gott spæl hevur greiðar karmar, men loyvir samstundis næmingunum at hugsa á ymiskan hátt. Summi arbeiða skjótt og dáma kapping, meðan onnur hava brúk fyri longri tíð og einum róligari leikluti. Lærarin kann tí bjóða fleiri útgávur av sama spæli, so øll fáa eina hóskandi avbjóðing.
| Læringarøki | Dømi um spæl | Hvat næmingurin venur |
|---|---|---|
| Bendingar | Orðakort og setningsbingo | At kenna og brúka ymisk orðform |
| Tøl | Terningaspæl og talrað | At telja, leggja saman og samanbera |
| Munnligt mál | Søgu- og lutverkaspæl | At orða seg greitt og lurta eftir øðrum |
| Samstarv | Liðuppgávur við kortum | At býta arbeiði og grundgeva |
| Rørslulæring | Tal á gólvinum | At knýta rørslu saman við hugtøkum |
Tá spælið verður lagað til einstaka næmingin, verður tað eisini eitt amboð til at síggja menning. Lærarin kann fylgja við, hvør dugir at finna rætta bending, hvør telur trygt, og hvør hevur tørv á myndum ella ítøkiligum lutum. Hetta gevur betri grundarlag fyri næstu uppgávuni.
Endamálið er ikki altíð, at ein vinnari skal finnast. Í nógvum førum er týdningarmikið, at næmingurin roynir eina loysn, setur orð á hugsan sína og hjálpir einum øðrum. Tá verður spælið ein felags lærutilgongd, har bæði fakligir og sosialir førleikar vaksa.
Felagsskapur ger læringina tryggari
Tá børn spæla saman, venja tey eisini samskifti. Tey læra at bíða eftir túri, lurta eftir reglum, taka ímóti einum mistaki og broyta eina ætlan. Hetta hevur stóran týdning í arbeiðinum við máli og tølum, tí næmingurin skal tora at siga svarið hart og kunna rættað seg sjálvan.
Í einum orðaspæli kunnu tveir næmingar hjálpast at finna røttu bendingina, meðan ein triði lesur setningin. Í eini rokniuppgávu kunnu tey saman kanna, um úrslitið passar við talið av lutum. Lærarin stuðlar samrøðuni við spurningum og gevur børnunum tíð at greiða frá sínum hugsanum.
Ein góður felagsskapur verður bygdur í smáum gerandisligum løtum. Tað kann vera ein nýggjur næmingur, sum skal finna seg til rættis, ella ein bólkur, sum skal læra eina nýggja reglu. Móttøka av nýggjum næmingum vísir, hvussu umsorgan og tryggleiki skapa betri karmar fyri at luttaka í bæði spæli og undirvísing.
Frá spæli til sjálvstøðugt arbeiði
Spæl eigur at leiða víðari til aðrar arbeiðshættir. Eftir eitt kortaspæl kunnu næmingarnir skriva orðini í ein tekst. Eftir eitt terningaspæl kunnu tey gera sína egnu uppgávu ella tekna eina talmynd. Soleiðis verður sambandið millum uppliving, hugtak og skrivligt arbeiði greitt.
Lærarin kann eisini brúka spælið sum meting. Við at lurta eftir samrøðunum og hyggja at loysnunum fæst vitan um, hvat næmingarnir hava skilt. Næmingarnir kunnu síðani sjálvir greiða frá, hvat var lætt, hvat var trupult, og hvat teir vilja venja næstu ferð.
Á henda hátt verður spæl ein partur av eini breiðari skúlamentan, har mál, rokning, rørslur, handverk og mentan kunnu møtast. Sangur, dansur, bókadagar og framførslur geva eisini møguleika at brúka orð, rørsla og tøl í samanhangum, sum hava týdning fyri børnini. Myndir frá frítíðardøgunum geva eitt gott innlit í, hvussu felags upplivingar kunnu verða partur av læringini.
Hugskot til góð læruspøl
- Ger orðakort við grundorði, eintali og fleirtali, og lat næmingarnar finna røttu pørini.
- Brúka terningar til at venja samlagning, frádrátt og samanbering av tølum.
- Legg tøl á gólvið, so næmingarnir kunnu flyta seg til rætta svarið.
- Lat børnini skapa eina søgu, har orðini skulu broytast, tá ið talið av persónum broytist.
- Enda spælið við eini stuttari frágreiðing ella skrivligari uppgávu.
Tá læringin fær at byrja í spæli, verður tað lættari hjá næminginum at síggja meiningina við bend og tali. Spælið gevur dirvi at royna, felagsskapurin gevur stuðul, og lærarin kann laga avbjóðingina, so hon hóskar til tann einstaka. Hetta er ein virðilig og gleðilig leið til djúpari læring.
Á Frískúlanum í Havn kunnu foreldur og áhugað fáa meira at vita um skúlans námsfrøðiligu hugsan, gerandisdag og virksemi. Vit bjóða tykkum at lesa meira á heimasíðuni og fylgja við í lívinum í skúlanum.
