Kjak um vinalag og felagsskap í starvstovuni
Í eini starvstovu er nógv meira í gongd enn sjálvt fakliga arbeiðið. Har verða sambond knýtt, hugskot verða deild, og børn læra spakuliga, hvussu tey kunnu vera partur av einum tryggum felagsskapi. Vinalag snýr seg tí ikki bert um at hava ein besta vin, men eisini um at kenna seg vælkomnan og hava ein leiklut í bólkinum.
Hjá Frískúlanum í Havn verður dentur lagdur á eitt umhvørvi, har børn kunnu mennast í egnum tempo. Ein virðilig samvera gevur rúm fyri ymiskum áhugamálum, persónligheitum og førleikum. Tá børn uppliva, at teirra rødd hevur týdning, gerast tey eisini meira til reiðar at lurta eftir øðrum.
Kjak um vinalag og felagsskap í starvstovuni kann tí vera ein virkin partur av skúladøgunum. Tað kann fara fram í samrøðum, í spæli, í handaligum arbeiði og í teimum løtum, tá flokkurin skal loysa eina uppgávu saman. Tað týdningarmesta er, at samrøðan verður ítøkilig og knýtt at gerandisdegnum.
Ein felagsskapur, har øll sleppa framat
Ein góður felagsskapur verður bygdur upp av smáum gerðum. At heilsa upp á hvønn annan, at spyrja ein floksfelaga um hjálp og at bjóða einum øðrum við í spælið eru dømi um sosialar førleikar, sum hava stóran týdning. Í starvstovuni kunnu tey vaksnu hjálpa børnunum at varnast hesar gerðir og seta orð á, hví tær gera mun.
Tað er eisini neyðugt at skilja, at børn hava ymiskar mátar at vera saman upp á. Summi taka lættliga orðið, meðan onnur fyrst vilja hyggja at og lurta. Ein trygg starvstova roynir ikki at gera øll eins, men gevur ymiskum børnum møguleika at taka lut á sín egna hátt.
At lurta, tosa og loysa ósemjur
Ósemjur eru ein natúrligur partur av felagsskapinum. Tvær persónar kunnu ynskja sama leik, vera ósamdar um eina loysn ella kenna seg skúgvaðar til viks. Tá er uppgávan hjá teimum vaksnu ikki altíð at finna svarið beinanvegin, men at hjálpa børnunum at greiða støðuna og hoyra hvør annan.
Í slíkum løtum kann ein einfaldur arbeiðsháttur vera gagnligur: Fyrst greiðir hvør frá, hvat hendi, síðani sigur hvør, hvussu støðan kendist, og at enda leita tey saman eftir einari loysn. Børnini læra tá, at kenslur kunnu setast í orð, og at ein ósemja ikki nýtist at enda við skuldsetingum ella útihýsan.
Lærarin kann eisini brúka søgur, leiklutaspæl og myndir til at viðgera vinalag. Tá børn fáa høvi at hyggja at einari støðu uttan sjálvi at vera mitt í henni, er ofta lættari at tosa um samkenslu, mørk og ábyrgd.
Frá práti til gerandisligar vanar
Prát um felagsskap fær størri ávirkan, tá tað sæst aftur í gerandisdegnum. Um flokkurin tosar um at deila ábyrgd, kunnu børnini eisini skiftast um at rudda, taka ímóti gestum ella fyrireika eitt felags arbeiði. Soleiðis verður virðing ein royndur vani heldur enn bara eitt hugtak á einum pappíri.
Ein lítil skipan kann gera tað lættari at síggja, hvussu øll kunnu vera við:
| Í gerandisdegnum | Hvat børnini venja | Hvat tey vaksnu kunnu gera |
|---|---|---|
| Felags morgunløta | At lurta og bíða eftir tørni | Geva rúm fyri stuttum frásagnum |
| Arbeiði í bólkum | At býta uppgávur og hjálpast | Vísja, hvussu ábyrgd kann deilast |
| Fríløta og spæl | At bjóða øðrum við | Varðveita eygað við útihýsing |
| Ósemja | At seta orð á tørv og kenslur | Hjálpa við einari virðiligari samrøðu |
| Felags framførsla | At stuðla og taka ímóti íblástri | Vísja, at ymisk íkast hevur virði |
Vanarnir mugu vera einfaldir nokk til at kunna brúkast aftur og aftur. Tað kann vera ein felags regla um, at øll fáa orðið, ella ein stutt uppsamling eftir ein bólkauppgávu: Hvat riggaði væl? Nær hjálptu vit hvørjum øðrum? Hvat kunnu vit royna næstu ferð?
Ymiskleiki sum styrki
Vinalag verður ríkari, tá børn sleppa at vera ymisk. Ein kann elska at tekna, ein annar at byggja, og ein triði kann trívast best í tónleiki ella rørslu. Skúlin kann brúka hesi ymisku áhugamál sum brýr millum børn, so at felags arbeiði ikki altíð tekur støði í sama førleika.
Handaligt og skapandi arbeiði gevur ofta serliga góðar møguleikar. Tá børn skapa nakað við hondunum, verður prátið meira natúrligt, og tað er lættari at finna felags áhuga. Ein slík løta kann enda við eini lítlari listaframførsla, har børnini uppliva, at teirra íkast verður sæð og virðismett.
Tað er týdningarmikið, at framførsla og felags arbeiði ikki bara verður mett eftir úrslitinum. Ferðin hagar hevur eins nógv at siga: hvør hjálpti hvørjum, hvør helt fast, og hvussu bólkurin fann pláss fyri ymiskum hugskotum. Hetta styrkir bæði sjálvsálit og ábyrgdarkenslu.
Mentan, hondverk og felags søga
Felagsskapur verður eisini skaptur í mentanarligum virksemi. Føroysk kvæði, dansur, søgur, bókadagar og siðbundið handverk geva børnunum eina felags referansu, sum tey kunnu byggja víðari á. Samstundis kunnu tey síggja, at mentan er nakað, ið verður livað og endurskapað í felag.
Tá næmingar arbeiða saman við einum ítøkiligum evni, skulu teir samráðast um litir, snið, amboð og arbeiðshátt. Í samstarvi við føroysku træsmíðjuna kann eitt verkætlanararbeiði til dømis vísa, hvussu hugflog og handalag kunnu ganga hond í hond. Slíkar royndir skapa bæði stoltleika og virðing fyri arbeiðinum hjá øðrum.
Tey vaksnu kunnu leggja dent á, at øll ikki skulu gera sama lut. Ein næmingur kann vera góður til at finna upplýsingar, ein annar til at arbeiða neyvt, og ein triði til at greiða frá. Tá ymiskir førleikar verða gjørdir sjónligir, verður tað lættari hjá børnunum at síggja virðið í hvørjum øðrum.
Innihald í felag, tá veðrið skiftir
Veðrið hevur ofta ávirkan á skúladagin í Føroyum. Regn, vindur og kuldi kunnu merkja, at børnini eru meira inni enn ætlað. Hetta kann kennast trongligt, men kann eisini verða ein møguleiki at venja felagsskap í smærri bólkum og at finna róligar aktivitetir, har øll kunnu luttaka.
Í einari inni-løtu kunnu børnini lesa saman, byggja, gera smáar leiklutir, syngja ella spæla samspøl, sum ikki krevja nógv pláss. Hugskot um góðar inniítriv við børnunum kunnu geva íblástur til virksemi, har børnini bæði sleppa at skapa og at arbeiða saman.
Tá plássið er avmarkað, gerast reglur og fyrireiking serliga týdningarmiklar. Ein bólkur kann vita, hvar hann arbeiðir, hvørji amboð eru tøk, og hvussu tey skiftast. Hetta minkar um óneyðugar ósemjur og gevur børnunum eina kenslu av, at tey eru við til at skipa umhvørvið.
Leiðir, sum styrkja felagsskapin
Í starvstovuni kunnu lærarar og onnur starvsfólk halda fast í nøkrum einfaldum leiðum, sum gera vinalag og felagsskap sjónligan:
- Set orð á góðar gerðir, sum børn vísa ímóti hvørjum øðrum.
- Skift um, hvør sleppur at leiða, hjálpa ella greiða frá í felags uppgávum.
- Brúka søgur og leiklutaspæl til at venja samkenslu og loysnir á ósemjum.
- Tryggja, at bæði tey prátingarsomu og tey meira stillu fáa veruligt rúm í samrøðunum.
- Lat børnini meta um felags arbeiði við at tosa um samstarv, og ikki bara um úrslitið.
Ein slíkur arbeiðsháttur krevur støðufesti. Børn læra best, tá tey hoyra somu virðini aftur í ymiskum høpum og síggja tey brúkt í verki. Tá starvstovan er merkt av tryggleika, forvitni og gleði, verður tað lættari at royna nakað nýtt og at taka onnur við.
Frískúlin í Havn kann áhaldandi skapa karmar, har børn tora at vera seg sjálvi og samstundis kenna ábyrgd mótvegis felagsskapinum. Við at taka vinalag upp í samrøður, verkætlanir og vanligar skúlaløtur verður sosial læring ein natúrligur partur av skúlans arbeiði. Familjur og starvsfólk kunnu stuðla hesum við at deila upplivingar og geva rúm fyri teimum smáu søgunum úr gerandisdegnum.
