Føroyskir siðir og høgtíðir – livandi mentan í frískúlanum
Í Frískúlanum í Havn er tað meir enn bókmentir og tal, ið forma barnanna gerandisdag. Lærarar undirvísa í føroyskum siðum og høgtíðum sum ein natúrligan part av undirvísingini, har børnini læra at virða arv sín og samleika. Hetta ger skúlan til ein stað, har mentanin ikki er fjarstýrd frá lívinum, men har hon verður drigin inn í hvønn skúladag.
Tá ið børnini ganga um skúlagarðin og hoyra søgur um grýlu, hvílu og jólasveinarnar, ella tá ið tey læra at binda jólatræið og syngja føroyskar sangir, verður undirvísingin ein ferð ígjøgnum føroyska mentan. Slíkar upplivingar styrkja bæði mál, samleika og tilknýti til land og fólk. Skúlin síggur hetta sum eina grundleggjandi uppgávu at varðveita og menna føroyskan arv millum nýggjur ættarlið.
Siðvenjur í skúladegnum
Í frískúlanum eru siðvenjur ikki avmarkaðar til ávísar høgtíðir, men tær eru til staðar hvønn dag. Børnini læra at bjóða farvæl og bjóða vælkomin, at standa upp tá ið onkur talar, og at virða eldri fólk. Hetta eru smáir, men týðandi siðir, sum lærarar læra børnini gjøgnum leik, sang og samrøðu.
Tá ið veðrið er kalt, búgva børnini seg saman og lurta eftir søgum um gamlar føroyskar siðvenjur – til dømis hvussu fólk bjarga seg ígjøgnum veturin, ella hvussu tey búgva til jól. Lærarar brúka hesar søgur sum grundarlag undir samrøðum um virðing, samleika og samfelni. Soleiðis verður tann føroyski mentanararvur ein sjálvsagdur partur av tilveruni hjá børnunum, ikki bara fríðarstund undir jólum.
Føroyskar høgtíðir sum lærustovur
Høgtíðirnar á føroyska árinum eru serstakar lærustovur, har børnini læra meir enn dato og nøvn. Jólini, páskini, føstulávint og grýluvøkan hava hvør síni sermerkta siðvenjur, sum verða lýst í skúlanum. Lærarar leggja til rættis verkstovur, har børnini kunnu binda jólaskreytingar, baka føroyskt jólabreyð ella læra teir gomlu jólasangirnar.
Eitt dømi er tiltakið kanna eld og ljós, har børnini við tryggum royndum høvdu møguleika at uppliva, hvussu eldur og ljós hava verið týðandi í føroyska arvinum. Hetta slagið av virksemi ger, at børnini ikki bara lesa um mentan, men hoyra, smakka og kenna hana við eygunum og hondunum.
Gjøgnum slíkar upplivingar vex virðingin fyri teimum gomlu handtøkunum, og børnini faa eygað upp fyri, at føroyskur arvur er altíð til staðar í gerandisdegnum hjá teimum.
Høgtíðir ígjøgnum skúlaárið
Skúlaárið í Frískúlanum er lagað til føroyska høgtíðarkalendarann. Lærarar fylgja árstíðunum og markera týðandi høgtíðir við verkstovum, framsýningum og felagsskapi. Her er ein yvirlit yvir, hvussu ymiskar høgtíðir verða markerðar:
| Høgtíð | Tíð | Virksemi | Lærugrein |
|---|---|---|---|
| Jól | Desember | Skreyting, bakstur, sangir | Samleiki, familja |
| Føstulávint | Februar/Mars | Grýluvøka, búningar | Bókmentaligur arvur |
| Páskir | Mars/April | Eggjakjapta, vøkstur | Endurnýggjan, vár |
| Summar | Juni | Útivista, dans | Náttúra, felagsskapur |
| Gamlaár | Des/Jan | Nýggjársbøn, kirkja | Trúgv, virðing |
Gjøgnum árið skipa lærarar eisini føroyska kvøldsøtu og bókløgur, har foreldur eru vælkomin. Hetta styrkir sambandið millum skúla og heim, og ger mentanina til eina sameiguliga uppgávu.
Mál, søgur og kvæði
Tá ið børnini læra føroyskar siðir, læra tey samstundis føroyskt mál á ein djúpan hátt. Orðatiltøk, gamlar søgur og kvæði verða lærd uttanat og sungnir saman. Lærarar leggja dent á, at børnini skulu skilja týdningin av orðunum, samstundis sum tey nýta tey í praktiskum samanhangi.
Máltøkta styrkist eisini, tá ið børnini síggja eldri næmingar og vaksna framføra gomul kvæði ella læra nýggjur at dansa føroyskan dans. Hetta er ein arvingur, sum ferðast frá ættarlið til ættarlið, og sum frískúlin ansar eftir sum ein ljós í myrkri. Børnini fara soleiðis út úr skúlanum við einum ríkari máli og einum sterkari samleika.
Familjan og bygdin sum samstarvspartar
Frískúlin í Havn veit, at føroyskir siðir og høgtíðir ikki bert eru ein skúlasak. Tí samstarvar skúlin við foreldur, ommur og abbar, sum koma inn og framsýna handtøk, sangir ella søgur. Børnini síggja, at mentanin er livandi, ikki bara inni í eini bók.
Tá ið bygdin og skúlin samstarva, verður undirvísingin ríkari. Foreldur kunnu læra børnunum, hvussu tey sjálvi vórðu uppald, og lærarar kunnu tengja hesar upplivingar við tað, sum børnini læra í bókunum. Soleiðis verður ein heil hugsun – frá heimi til skúla og aftur til heims – og børnini faa eina samfelda uppliving av síni føroysku mentan.
Frískúlin í Havn heldur áfram at menna sítt arbeiði við føroyskum siðum og høgtíðum, tí at hetta er ein lyklapartur av at vera føroyskt barn. Lærarar í skúlanum eru ikki bara frágreiðingarar av kunnleika, men varðveitarar av einari mentan, sum hevur yvirhøvur føroyskt rætt at líta á. Út frá hesi ábyrg arbeiða tey við at geva børnunum møguleika at læra, spyrja og uppliva – soleiðis varðveitast tann føroyski arvurin ikki sum ein byrða, men sum ein gáva til komandi ættarlið.
Tú, sum hevur áhuga fyri at vita meir, ella sum vilt skriva tíni børn inn í skúlan, kann kanna meir á frískúlin.org. Har finnur tú yvirlit yvir skúlagongd, skúlaskrá og tiltøk, sum eru ávegis. Kom við og ver partur av eini mentan, sum er bæði gomul og ung, og sum heldur fram at liva ígjøgnum børnini.
