Lærararnir fortelja um uppvøkstur og læru í Føroyum
At vaksa upp í Føroyum er at hoyra søgur um bygd og bý, kenna veðrið skifta skjótt og læra, at felagsskapur hevur stóran týdning. Í skúlanum verður henda føroyska gerandisverðin ein virkin partur av undirvísingini. Børnini fáa rúm at undrast, spyrja og royna seg, samstundis sum tey menna førleikar, ið kunnu brúkast víðari í lívinum.
Lærararnir á Frískúlanum í Havn síggja læru sum nakað, ið røkkur longri enn bókligar uppgávur. Tað snýr seg eisini um at kenna seg sjálvan, skilja onnur og finna gleði í at arbeiða saman. Tá børn fáa tryggar karmar og verða tikin í álvara, verður læran meira meiningsfull.
Skúlin leggur dent á umsorgan, virðing og eitt fjølbroytt læringsumhvørvi. Føroyskur dansur, sangur, handverk, bókadagar og framførslur geva børnunum høvi at brúka bæði hendur, mál, hugflog og samkenslu.
Ein tryggur felagsskapur gevur dirvi
Fyrsta treytin fyri góðari læru er, at barnið kennir seg trygt. Lærarar mugu vita, hvørji børnini eru, hvat teimum dámar, og hvar tey hava tørv á eyka stuðli. Tí verður sambandið millum lærara og næming bygt á nærveru, greiðar karmar og dagligar smáar samrøður.
Í einum lítlum og virðiligum felagsskapi er lættari at síggja einstaka barnið. Ein næmingur kann hava tørv á friði og tíð, meðan ein annar lærir best við at tosa, byggja ella royna í verki. Lærarin tillagar arbeiðið, uttan at missa felags málini úr eygsjón.
Tá ósemjur taka seg upp, verða tær brúktar sum høvi at læra um ábyrgd og fyrigeving. Børnini venja seg við at lurta eftir hvørjum øðrum, seta orð á kenslur og finna loysnir, sum kunnu virka fyri felagsskapin.
Uppvøkstur og læra hanga saman
Læra verður sterkari, tá hon hongur saman við tí, børnini longu kenna. Ferð eftir árstíðunum, arbeiði við veðri og náttúru, søgur úr nærumhvørvinum og samrøður um føroyska mentan kunnu øll verða byrjanir til fakliga menning.
Lærararnir síggja eisini týdningin av at geva børnunum tíð at vera børn. Spæl, rørslu og skapandi arbeiði eru ikki steðgur frá læruni; tey eru partur av henni. Í spæli læra børnini at samráðast, býta leiklutir og brúka hugflogið.
Føroyskt mál er ein týðandi lykil til bæði vitan og samleika. Tá børnini syngja, lesa upp, skriva søgur og greiða frá egnum hugsanum, styrkja tey orðfeingi og sjálvsálit. Samstundis læra tey, at teirra egnu frásagnir hava virði.
Virkni, skapan og ábyrgd í gerandisdegnum
Ein góður skúladagur gevur pláss fyri ymiskum arbeiðsháttum. Summar uppgávur krevja stilli og nágreiniligheit, aðrar krevja samstarv og rørslu. Við at skifta ímillum arbeiðsformar kunnu fleiri børn finna eina leið inn í evnið.
| Læringsøki | Hvat børnini venja | Hvussu lærarin stuðlar |
|---|---|---|
| Mál og frásøgn | At lesa, skriva og greiða frá | Setur spurningar og gevur jaliga afturmelding |
| Handverk og list | At skapa við hondum og brúka hugflogið | Vísir ymiskar arbeiðshættir og letur børnini velja |
| Felagsskapur | At lurta, samstarva og taka ábyrgd | Ger greiðar avtalur og hjálpir við samrøðum |
| Náttúra og umhvørvi | At eygleiða og kanna heimin | Flytur læru út í nærumhvørvið |
| Talgild vitan | At meta um upplýsingar og val | Tosar um ábyrgda nýtslu og trygd |
Talgild læra snýr seg ikki bert um at duga tøkni. Børnini mugu eisini skilja, at val á netinum kunnu hava avleiðingar. Í samtalum um pening, persónligar upplýsingar og ábyrgd kann ein grein um gjaldskort og trygd verða eitt hent tilfar, tá vaksin hjálpa børnum at skilja munin á møguleikum og váða.
Við slíkari vegleiðing læra børnini at steðga á, hugsa seg um og biðja um hjálp. Tað er ein førleiki, sum hevur týdning bæði í skúlanum og uttan fyri skúlagarðin.
Mentanin verður livandi í skúlanum
Føroysk siðvenja verður ikki bara víst fram sum gamalt tilfar. Hon verður roynd, sungin, dansað og endurskapað av børnunum sjálvum. Tá tey arbeiða við ull, pappíri, træi ella øðrum handverki, læra tey um tol, arbeiðsgleði og sambandið millum hugskot og úrslit.
Bókadagar geva høvi at steðga á í einum annars fjølbroyttum skúladegi. Ein góð bók kann lata upp nýggjar heimar, geva orð til torførar kenslur og skapa samrøður millum børn og vaksin. Lærarin hjálpir børnunum at finna bøkur, sum hóska til teirra áhuga og støði.
Framførslur eru eisini ein sterk læringsstøða. Tá børnini skriva leiklutir, venja replikkir og standa framman fyri øðrum, læra tey at arbeiða miðvíst og stuðla hvørjum øðrum. Í arbeiðinum við egnum sjónleiki fáa tey harumframt eina kenslu av, at teirra egna hugflog kann skapa nakað, sum onnur gleða seg um.
Lærarin sum leiðbeinari
Lærarin hevur ábyrgd av at skipa dagin, men eisini av at skapa forvitni. Tað kann vera freistandi at geva skjót svar, men ofta er betri at seta eina nýggja spurning og lata børnini kanna víðari. Soleiðis gerst læringin ein felags leiting heldur enn ein røð av boðum.
At vera leiðbeinari krevur, at lærarin dugir at fylgja við. Summi børn taka stór fet skjótt, meðan onnur hava tørv á endurtøku og greiðari stigum. Ein lærari, sum sær framgongdina hjá tí einstaka, kann laga krøvini og geva hóskandi avbjóðingar.
Samstarvið við heimið er ein annar týðandi partur. Samrøður við foreldur, kunning um gerandisdagin og innlit í skúlans virksemi skapa eina felags fatan av, hvussu barnið trívist og mennist. Skúlakalendar, tiltøk og frásagnir úr gerandisdegnum gera tað lættari at fylgja við.
Hvat heimini kunnu taka við sær
Foreldur nýtast ikki at vera lærarar aftan á skúlatíð, men tey kunnu skapa góðar karmar fyri forvitni og samrøðu. Ein løta við einari bók, ein gongutúrur við eygleiðingum ella ein práta um tað, barnið hevur upplivað, kann hava stóran týdning.
Lærararnir mæla til, at vaksin geva sær stundir at lurta uttan alt fyri eitt at rætta ella loysa. Tá barnið sleppur at greiða frá við egnum orðum, verður tað betur tilvitað um sína egnu læring.
- Spyrjið, hvat barnið fann áhugavert, heldur enn bert hvat tað fekk í heimaarbeiði.
- Lesið og syngið saman, eisini tá teksturin ikki er langur.
- Lat barnið royna sjálvt, áðrenn tit hjálpa.
- Tosið virðiliga um netnýtslu, pengar og persónliga ábyrgd.
- Latið mentan, náttúru og gerandisupplivingar verða part av samrøðunum.
Á Frískúlanum í Havn verða uppvøkstur og læra fatað sum ein samanhangandi ferð. Børnini skulu fáa fakligan førleika, men eisini dirvi at hugsa sjálv, umsorgan fyri øðrum og gleði við at skapa. Lesið meira um skúlans arbeiði, virksemi og gerandisdag, og fylgið við, hvussu ein tryggur føroyskur skúlaskapur kann geva børnum røtur og veingir.
