Sjónleikur sum børnini skriva og spæla sjálvi
Tá børn skapa sín egna sjónleik, verða tey bæði rithøvundar, leikstjórar, leikarar og pallmyndafólk. Tey finna upp á søgurnar, orða samrøðurnar og avgera, hvussu persónarnir skulu flyta seg og tosa. Á henda hátt verður læringin knýtt at teirra egna hugflogi og upplivingum.
Í einum tryggum felagsskapi tora børn at royna seg fram, gera broytingar og læra av mistøkum. Sjónleikur gevur rúm fyri teimum, sum elska at standa á palli, og teimum, sum heldur vilja skriva, tekna, gera ljóð ella hjálpa aftan fyri leiktjøldini.
Á Frískúlanum í Havn kann arbeiðið við børnasjónleiki sameina føroyska mentan, málmenning, samstarv og gleði. Ein søga, sum byrjar sum ein lítil hugskotsneisti, kann enda sum ein felags framførsla, har øll hava sett síni fingramerki á verkið.
Frá hugskoti til søgu
Fyrsta stigið er ofta ein samrøða í flokkinum. Børnini kunnu nevna ein persón, ein staðseting ella eina hending, sum tey halda hevði verið stuttlig at síggja á palli. Lærarin hjálpir við at savna hugskotini, uttan at taka stýringina frá børnunum.
Síðani verður spurt, hvat skal henda fyrst, hvat skal skapa trupulleika, og hvussu søgan kann enda. Nøkur børn vilja skriva eina spennandi gátu, onnur ein skemtiligan gerandisdagssøguligan leik. Við at seta hugskot saman læra tey, at ein søga hevur byrjan, vendipunkt og eina menning.
Børnini kunnu skriva samrøður í smáum bólkum og lesa tær hart fyri hvørjum øðrum. Tá hoyra tey, um orðini ljóða natúrlig, um leiklutirnir eru greiðir, og um søgan er lætt at fylgja. At skriva til ein pall er ein serligur háttur at arbeiða við føroyskum máli.
Leiklutirnir geva øllum pláss
Ein framførsla krevur nógv ymisk sløg av arbeiði. Summi børn trívast í miðdeplinum, meðan onnur fáa størri gleði av at skapa pallmynd, finna búningar, gera leiklutir ella skipa ljóð og ljós. Tað týdningarmesta er, at øll uppliva seg sum ein virknan part av felags verkætlanini.
Leiklutirnir kunnu eisini skiftast undir venjingini. Eitt barn kann ein dag spæla høvuðspersónin og ein annan dag hjálpa við leikstjórn. Soleiðis fáa børnini innlit í, hvussu nógv arbeiði skal til, áðrenn ein stutt framførsla er klár.
Lærarin kann bjóða karmar og greiðar avtalur, men lata børnini taka veruligar avgerðir. Tey kunnu sjálvi velja nøvn á persónunum, gera broytingar í søguni og finna upp á ein serligan enda. Ábyrgdin ger arbeiðið meira meiningsfult og styrkir sjálvsálitið.
Samstarv, samskifti og trygg venjing
Tá ein bólkur skal skapa ein leik, mugu børnini lurta eftir hvørjum øðrum. Tey samráðast um, hvussu ein sena skal síggja út, hvør skal siga hvørja replikk, og nær ein persónur kemur inn á pallin. Hetta krevur tolsemi og virðing fyri ymiskum hugsanum.
Ósemjur kunnu brúkast sum læring. Ein vaksin kann hjálpa børnunum at seta orð á trupulleikan og finna eina loysn, har fleiri sjónarmið sleppa framat. Soleiðis verður venjingin eitt trygt stað at læra at samráðast, siga sína hugsan og taka ímóti íblástri.
Stuttar venjingar eru ofta betri enn ov langar. Eftir eina senu kunnu børnini tosa um, hvat riggaði væl, og hvat kann broytast. Ábendingar skulu vera ítøkiligar og jaligar, so børnini kenna, at endamálið er at menna verkið, ikki at døma einstaklingin.
| Partur av arbeiðinum | Hvat børnini venja | Hvat kann hjálpa |
|---|---|---|
| Søguarbeiði | Hugflog, frásøgn og mál | Hugskotskort og felags samrøður |
| Leiklutir | Rødd, rørslur og innliving | Smáar venjingar og skiftandi leiklutir |
| Pallur og búningar | Skapan, praktiskt arbeiði og litir | Endurnýtslutilfar og einfaldar loysnir |
| Felags venjing | Lurting, ábyrgd og tíðarhald | Greið røð og stuttar senur |
| Framførsla | Dirvi, nærvera og gleði | Ein tryggur áskoðarabólkur |
Føroysk mentan á pallinum
Børnini kunnu lata leikin fara fram í einum føroyskum bygdarlagi, í einum húsum við gomlum siðum ella í einum íspunnnum heimi, har føroyskar vísur og dansur fáa ein nýggjan týdning. Tey kunnu arbeiða við orðum, orðatiltøkum og frásøgnum, sum tey kenna frá familju og nærumhvørvi.
Í vitjanini av listafólki fingu næmingar møguleika at síggja, hvussu eitt skapandi fakfólk kann geva íblástur til arbeiðið. Slíkar vitjanir kunnu vísa børnunum, at leiklist ikki er nakað fjart, men ein livandi arbeiðsháttur, har hugskot verða ment í samspæli við onnur.
Ein søga kann eisini byggja á gerandisupplivingar hjá børnunum. Ferð eftir ferð finna tey smáar hendingar, sum kunnu verða til stórar pallmyndir: ein gloymdur lykil, eitt óvæntað bræv ella ein gestur, sum eingin kennir. Tá mentanin verður knýtt at teirra egna lívi, gerst hon bæði nær og viðkomandi.
Frá venjing til framførslu
Áðrenn sýningina er gagnligt at gera eina einfaldari framførslu fyri einum lítlum tryggum bólki. Tað kann vera ein annar flokkur, starvsfólk ella familja. Børnini venja at byrja, steðga, bíða eftir næsta leikara og halda fram, um okkurt ikki gongur eftir ætlan.
Framførslan nýtist ikki at vera stór ella fullkomin. Ein tómur veggur kann verða ein skógur, ein stólur kann verða eitt skip, og eitt teppi kann broyta allan pallin. Tá børnini sjálvi finna loysnir, læra tey at síggja møguleikar í tí, sum er tøkt.
Á sýningardegnum er tað umráðandi, at áskoðararnir vita, at børnini hava skapað verkið sjálvi. Tað setur fokus á arbeiðsgongdina, dirvið og felagsskapin heldur enn bert á úrslitið. Eftir framførsluna kunnu børnini greiða frá, hvussu hugskotið tók skap, og hvat tey lærdu á leiðini.
Ráð til eitt gott sjónleiksverk
Ein einfaldur leistur kann gera tað lættari at fara í gongd, serliga tá flokkurin hevur nógv hugskot í senn. Lærarin kann seta eina greiða tíðarætlan, men lata bólkarnar arbeiða við egnum stíli og egnari rødd.
- Byrjið við einari stuttari søgu, sum hevur fáar persónar og eina greiða hending.
- Gevið børnunum ymiskar arbeiðsuppgávur, so bæði sjónlig og meira still børn fáa pláss.
- Skrásetið hugskot og broytingar, so flokkurin sær, hvussu verkið mennist.
- Brúkið endurnýtslutilfar til búningar, leiklutir og pall, heldur enn at leita eftir dýrum loysnunum.
- Leggið inn tíð til afturlit, har børnini sjálvi seta orð á arbeiðið.
Latið leikin fáa lív
Sjónleikur, sum børnini sjálvi skriva og spæla, gevur teimum eina serliga uppliving av at skapa nakað saman. Tey læra at brúka málið livandi, at lurta, at taka ábyrgd og at tora fram, samstundis sum tey hava tað stuttligt.
Á heimasíðuni hjá Frískúlanum í Havn kunnu familjur og áhugað fáa innlit í skúlan, virksemið og tað námsliga umhvørvið. Lat eitt hugskot verða byrjanina til eina søgu, savnið børnini um eina felags uppgávu og gev teimum síðan pláss at fáa leikin at liva á teirra egna hátt.
