Nýggj lærugøgn við føroyskum evnum úr søgu og siðsøgu
Føroysk børn hava ein serligan møguleika at læra um søguna í einum landi, har fortíðin framvegis sæst í bygdum, staðarnøvnum, handverki, frásagnum og siðum. Tá ið undirvísingin tekur støði í nærumhvørvinum, verður tað lættari hjá næmingum at síggja sambandið millum teirra egna gerandisdag og størri søguligar hendingar.
Nýggj lærugøgn við føroyskum evnum úr søgu og siðsøgu kunnu geva bæði lærarum og næmingum fjølbroyttar arbeiðshættir. Tilfarið kann fevna um tekstir, myndir, kort, ljóðbrot, spurningar, verkætlanir og ítøkiligar uppgávur, sum eggja til forvitni og sjálvstøðuga hugsan.
Á Frískúlanum í Havn verður dentur lagdur á eitt trygt og mennandi umhvørvi, har næmingar kunnu læra við gleði og virðing fyri hvørjum øðrum. Føroysk søga og siðsøga kunnu verða ein natúrligur partur av hesum arbeiði.
Læra við føroyskum sjónarhorni
Lærugøgn um føroyska søgu eiga at gera fortíðina viðkomandi. Í staðin fyri bert at lesa um árstal og kend nøvn kunnu næmingar kanna, hvussu fólk livdu, arbeiddu og skipaðu seg í ymiskum tíðum. Hvat merkti tað at búgva í eini útoyggj? Hvussu ávirkaðu hav, veður og handil lívið hjá fólki? Slíkar spurningar skapa eitt livandi grundarlag fyri læring.
Siðsøga fevnir um tær siðvenjur og frásagnir, sum verða bornar frá einum ættarliði til annað. Tað kann vera føroyskur dansur, kvæðini, binding, ullarbeiði, matgerð, hátíðarhald og frásagnir úr heimbygdini. Næmingar fáa samstundis innlit í, at siðir kunnu broytast, og at mentan ikki er nakað fastfryst, men verður endurskapað í gerandisdegnum.
Frá lesnaði til virkið arbeiði
Góð lærugøgn bjóða upp á meira enn eina frásøgn, sum næmingurin skal lesa og endurgeva. Tey kunnu lata næmingarnar arbeiða sum søgufrøðingar í smáum. Teir kunnu leita eftir heimildum, samanbera myndir, kanna gomul kort, taka upp samrøður við eldri fólk og skriva niður tað, sum annars kundi farið í gloymibókina.
Munnlig søga er serliga virðismikil í Føroyum. Ein samrøða við ein ommu- ella abbasyn kann geva innlit í skúlalív, arbeiði, leikur og dagligar vanar fyri fleiri áratíggjum síðani. Við einfaldum spurningum og virðiligari samrøðu læra næmingarnir bæði at lurta og at meta um, hvussu ein frásøgn kann brúkast sum søgulig heimild.
Skapandi uppgávur kunnu gera læringina enn meira fjølbroytta. Næmingar kunnu gera eina framsýning, tekna eina tíðarlinju, framleiða eitt poddvarp, skriva eina søgu úr sjónarhorninum hjá einum barni í 19. øld ella endurskapa eitt gamalt handverk. Á tann hátt verða lesing, skriving, munnlig framløga og praktiskt arbeiði knýtt saman.
Hvat tilfarið kann fevna um
Ein væl skipað savning av lærutilfari kann innihalda evni úr bæði landssøgu og staðbundnari søgu. Tað er týdningarmikið, at næmingarnir sleppa at arbeiða við ymiskum tíðarskeiðum og sjónarhornum, so teir skilja, at søgan er samansett og ikki bert ein røð av stórum hendingum.
| Evni | Dømi um arbeiðshátt | Læringsúrtøka |
|---|---|---|
| Búseting og bygdarlív | Kort, staðarnøvn og myndir | Skilja sambandið millum land og samfelag |
| Sjólív og arbeiði | Frásagnir, amboð og samrøður | Kanna arbeiðslív og treytir hjá fólki |
| Føroysk klæði og handverk | Verkstova og myndagreining | Upptaka mentanararv í verki |
| Kvæði og føroyskur dansur | Lurta, syngja og dansa | Kenna munnliga siðvenju og felagsskap |
| Skúlasøga | Gamlar skúlamyndir og tekstir | Samanbera skúlalív fyrr og nú |
| Hátíðir og siðir | Frásagnir úr familjum | Skilja, hvussu siðir broytast |
Við slíkum evnum kunnu lærugøgnini tillagast ymiskum aldri. Yngri næmingar kunnu arbeiða við myndum, frásagnum og einfaldum hugtøkum, meðan eldri næmingar kunnu kanna keldur, skriva samanhangandi tekstir og viðgera, hvussu søguligar hendingar hava ávirkað samfelagið.
Søga verður livandi í gerandisdegnum
Ein søgutími kann byrja við einum staði, einum lutir ella eini familjusøgu. Ein gamal bátur, ein seyðamark, eitt hús ella eitt staðarnavn kann verða lykilin til eina størri frásøgn um samferðslu, vinnu, trúgv og felagsskap. Tá ið næmingar sleppa at kanna nakað, tey kenna aftur, verður spurningurin um fortíðina ofta meira ítøkiligur.
Sambandið millum ættarliðini eigur eisini at fáa pláss í skúlanum. Ein frásøgn sum vitjan eldri borgara vísir, hvussu nógv børn kunnu læra, tá ið tey hitta fólk, sum hava upplivað aðrar tíðir. Slíkar vitjanir geva møguleika fyri spurningum, søgum og samrøðum, sum ikki altíð kunnu finnast í eini bók.
Siðsøga, felagsskapur og virðing
Tá ið børn arbeiða við siðsøgu, læra tey at virða fjølbroytni í egnum samfelagi. Ein siður kann hava ymiskan týdning fyri ymisk fólk, og ikki allar familjur gera lutir á sama hátt. Tað gevur eitt gott høvi at tosa um samleika, tilknýti og hvussu vit kunnu liva saman, hóast okkara royndir eru ymiskar.
Føroyskur sangur, dansur og handverk kunnu geva skúlanum eitt serligt mentanarligt innihald. Slíkar virksemi fáa næmingarnar at brúka kropp, rødd og hugflog, samstundis sum teir læra um arvin, tey sjálvi eru partur av. Ein framsýning ella framførsla kann enda eina verkætlan og geva familjum og nærumhvørvi innlit í arbeiðið.
Lærarin hevur her ein týðandi leiklut sum vegleiðari. Tað ræður um at skapa eitt rúm, har næmingar tora at spyrja, ivast og royna seg fram. Við tryggum karmum og greiðum uppgávum kann søguundirvísingin bæði styrkja fakligu førleikarnar og menna felagsskapin í flokkinum.
Soleiðis kunnu lærugøgnini brúkast
Lærugøgnini kunnu brúkast sum ein sjálvstøðug verkætlan, sum ískoyti til eina vanliga søgutíma ella sum grundarlag undir eini tvørfakligari viku. Søga kann knýtast saman við føroyskum, náttúru og tøkni, myndlist, tónleiki og samfelagsfrøði. Ein uppgáva um gamlan útróður kann til dømis fevna um tekstskriving, kortlesing, rokning og myndagerð.
Tað er skilagott at lata næmingarnar arbeiða við ymiskum keldum. Ein mynd kann vísa eitt, ein munnlig frásøgn nakað annað, og ein eldri tekstur kann geva eitt triðja sjónarhorn. Við at samanbera slíkar keldur læra børnini, at vitan verður bygd við spurningum, próvgrundum og varligari tulking.
Góð ráð til arbeiðið við søgu og siðum
Áðrenn ein verkætlan byrjar, kunnu lærarar velja eitt avmarkað evni og gera eina greiða ætlan fyri, hvat næmingarnir skulu læra. Tað gevur pláss fyri dýpd og ger tað lættari at laga uppgávurnar til ymiskar førleikar í flokkinum.
- Byrjið við einum lut, einum staði ella eini frásøgn, sum næmingarnir kenna.
- Latið næmingarnar spyrja eldri fólk og skráseta frásagnirnar við orðum, tekningum ella ljóði.
- Brúkið bæði skrivligar, munnligar, sjónligar og ítøkiligar keldur.
- Setið tíð av til samtalu um, hvat er broytt, og hvat framvegis er partur av føroyskum lívi.
- Endið við eini framsýning, framløgu, bók ella framførslu, sum kann deilast við onnur.
Við væl gjørdum lærugøgnum fáa børnini eina greiðari kenslu av, at føroysk søga og siðsøga hoyra teimum til. Tað styrkir málið, samleikan og evnini at skilja samfelagið, tey liva í. Skúlin kann gera fortíðina til eina opna verkstovu, har hvør næmingur sleppur at kanna, skapa og leggja sítt íkast aftrat.
Í arbeiðinum við nýggjum føroyskum evnum liggur ein møguleiki at savna skúlan, familjurnar og nærumhvørvið um felags frásagnir. Takið tí stig til eina verkætlan, savnið keldur úr tykkara egna øki og latið næmingarnar vísa, hvussu søga og siðir kunnu fáa nýtt lív í skúlanum.
