Nýggj Verkætlan Um Tilberðning Av Ull Úr Føroyum
Á Frískúlanum í Havn verður arbeitt við einari nýggjari verkætlan, har børnini fáa innlit í tilberðning av ull úr Føroyum. Verkætlanin knýtir saman náttúru, handverk, mentan og læring, so ullin verður eitt ítøkiligt tilfeingi, sum børnini kunnu síggja, kenna og arbeiða við frá byrjan til enda.
Endamálið er at vísa, hvussu føroyska ullin kann fáa nýtt lív í staðin fyri at verða gloymd ella blakað burtur. Í einum tryggum og forvitnisligum umhvørvi fáa næmingarnir royndir við seyði, ull, tráði, litum og ymiskum handaligum arbeiðsháttum. Á tann hátt verður skúlagongdin bæði lærurík og hugnalig.
Ullin Sum Føroyskt Tilfeingi
Ullin er ein natúrligur partur av føroyskum landbúnaði og hevur í øldir verið nýtt til klæði, teppi, hosur, troyggjur og annað brúkshandverk. Hon sigur eisini søguna um føroyska seyðin, um árstíðirnar og um sambandið millum fólk og náttúru. Tá børnini arbeiða við ull, fáa tey eina ítøkiliga fatan av, hvussu eitt lokalt tilfeingi kann verða gagnnýtt.
Verkætlanin gevur næmingunum høvi at kanna, hvar ullin kemur frá, og hví tað hevur týdning at fara væl um bæði djór og náttúru. Tosað verður um seyðahald, um at savna og goyma ullina og um munin á góðari og minni góðari ull. Frískúlin leggur dent á umsorgan, virðing og gleði í læringini, og tað sæst eisini í hesum arbeiðinum. Meira um skúlan og hansara virksemi kann lesast á Frískúlanum í Havn.
Frá Ull Til Tráð
Fyrsta stigið er at hyggja at ullini og skilja hana sundur eftir litum, longd og góðsku. Síðani verður hon reinsað varisliga, so mold, hoyggj og annað óreinsuburtur hvørvur. Hetta er eitt arbeiði, sum krevur tolni, tí børnini skulu læra, at gott úrslit ofta byrjar við smáum og neyvum stigum.
Næsta stigið er at karða ullina. Við karðunum verða ullartrefjarnar lagdar javnari, so tær kunnu spinnast til tráð. Børnini kunnu royna at draga trefjarnar varisliga og síggja, hvussu ein mjúkur flóki broytist til eina langa, samanhangandi rás. Tey fáa samstundis eina fatan av, hvussu nógv hondarbeiði liggur aftan fyri eitt einfalt ullarplagg.
Tá tráðurin er gjørdur, kunnu næmingarnir arbeiða við at snúgva, vinda og møguliga lita hann. Náttúrligir litir úr plantum, berum ella øðrum føroyskum tilfari kunnu geva verkætlanini ein skapandi vinkul. Hóast arbeiðið er einfalt í sínum grundreglum, gevur tað rúm fyri royndum, feilir og nýggjum hugskotum.
Læring Við Hondunum
Ein verkætlan um ull gevur børnunum møguleika at læra við fleiri sansum í senn. Tey síggja litirnar, kenna ymisku yvirflaturnar, hoyra um arbeiðsgongdina og fylgja sjálvum broytingunum í tilfarinum. Hetta kann styrkja bæði orðfeingi, fínmotorikk og evnini at arbeiða neyvt.
Í arbeiðinum verða eisini nógv faklig øki knýtt saman. Í náttúru og tøkni kunnu børnini kanna, hvussu ull verjir móti kulda og vætu. Í støddfrøði kunnu tey máta longd og mongd, rokna út, hvussu nógv tráður krevst, ella samanbera ymisk úrslit. Í føroyskum kunnu tey skriva frágreiðingar, lýsa arbeiðsgongdina og læra orð um ull og seyðahald.
Arbeiðið við føroyskum breyði hevur áður víst, hvussu væl siðbundið handverk kann verða partur av skúlalívinum. Í eini líknandi bakidagssøgu úr skúlanum síggja vit, hvussu børnini læra gjøgnum veruligar uppgávur, har tey bæði samstarva og skapa nakað sjálvi.
Mentan Í Felagsskapi
Føroysk ull er meira enn eitt ráevni. Hon er partur av mentanararvinum og er knýtt at siðum, klæðum, søgum og arbeiðslívi. Við at arbeiða við ullini fáa børnini eitt livandi samband við gamlar arbeiðshættir, samstundis sum tey kunnu finna sín egna máta at brúka tilfarið upp á.
Verkætlanin kann eisini verða ein felags uppliving fyri allan skúlan. Eldri næmingar kunnu vísa teimum yngru, hvussu ullin verður karðað ella spunnin, og foreldur, ommur og abbar ella onnur fólk við kunnleika kunnu bjóða seg fram at fortelja og vísa handverk. Soleiðis verður skúlin eitt stað, har vitan fer millum ættarlið.
Í skúlanum verða føroyskur dansur, sangur, bókadagar og framførslur raðfest sum partur av felagsskapinum. Ein hugnaligur sunnudagsmorgun við kaffi vísir somuleiðis, hvussu mentan og nærvera kunnu skapa rúm fyri samtalu. Ullarverkætlanin kann fáa sama dám, har arbeiðið verður gjørt í friði og felagsskapi.
Frá Hugskoti Til Úrslit
Ein greið arbeiðsgongd hjálpir børnunum at skilja, hvussu eitt hugskot verður til eitt liðugt úrslit. Fyrst verður ullin kannað og fyrireikað. Síðani verður hon karðað, spunnin og møguliga litað. Til seinast kunnu næmingarnir brúka tráðin til smáar lutir, myndir, prýði ella aðrar vørur, sum kunnu sýna tað, tey hava lært.
Tað týdningarmesta er ikki, at øll úrslitini verða eins. Hvør næmingur skal fáa høvi at arbeiða í sínum egna lagi og finna loysnir, sum passa til egna hugflog og førleika. Ein skeivur tráður, ein ójavnur litur ella ein óvæntaður formur kann gerast partur av læringini og vísa, at handverk eisini snýr seg um at royna seg fram.
| Arbeiðsstig | Hvat børnini læra | Hvat kann koma burturúr |
|---|---|---|
| Savna og kanna ull | At kenna ráevnið og meta um góðsku | Flokkar av ull eftir lit og longd |
| Reinsa og karða | Tolni, neyvt arbeiði og fínmotorikk | Mjúkir ullartrefjar til spuni |
| Spinnað og snúgva | Samanseting, rytmu og arbeiðsgongd | Tráður í ymiskari tjúkt |
| Lita og skapa | Litblanding, hugflog og sjálvstøðugt arbeiði | Smáar prýðislutir ella handverk |
| Vísa og greiða frá | Munnliga framløgu og felagsskap | Framsýning ella felags framløga |
Verkætlanin kann enda við einari framsýning í skúlanum, har børnini vísa ullina á teimum ymisku stigunum og fortelja um tað, tey hava gjørt. Foreldur og gestir kunnu síggja bæði tilfarið og lidnu lutirnar. Hetta gevur næmingunum stoltleika og vísir, at teirra arbeiði hevur týdning.
Fylg við virkseminum hjá Frískúlanum í Havn og við teimum løtum, har føroyskt handverk, náttúra og læring møtast. Við felags luttøku kann ullin fáa nýtt lív, og børnini kunnu taka við sær førleikar, vitan og virðing fyri føroyskum tilfeingi.
