Sunnudagsmorgun við lestri og kaffi í Frískúlanum
Ein sunnudagsmorgun í Frískúlanum kann byrja við friði, opnum bókum og einum heitum kaffikoppi á borðinum. Tað er ein løta, har børnini sleppa at lenda eftir vikuna og finna gleðina í lesingini uttan skund. Summi lesa sjálvi, onnur lurta, og onkur hevur hug at práta um eina søgu, áðrenn næsta síða verður vend.
Henda løtan snýr seg ikki um at fáa flest møguligar síður lisnar. Hon snýr seg um at skapa eitt trygt rúm, har orð, myndir og hugskot kunnu vaksa. Tá ið børn kenna seg væl, tora tey eisini betur at lesa hart, spyrja, ímynda sær og deila sínar tankar við onnur.
Kaffið er ein hugnaligur partur av morgninum, men felagsskapurin er kjarnin. Við einum einfaldum sunnudagsvananum verður skúlin knýttur at friði, forvitni og gleði. Tað passar væl við eitt læringsumhvørvi, har umsorgan, virðing og upplivingar hava týdning fyri alla menningina hjá barninum.
Ein rólig byrjan á degnum
Fyrstu løturnar kunnu vera stillar. Børnini velja eina bók úr hillunum, seta seg í ein stól ella finna saman tvey og tvey við einari søgu, sum teimum dámar. Ljósið er bleytt, røddirnar eru lágmæltar, og onkur vaksin gongur runt og hjálpir við orðum ella finnur eina hóskandi bók.
Tað er eingin neyð at gera lesturin til eina kapping. Eitt barn kann lesa eina myndabók, eitt annað eina søgu við fáum orðum, meðan eitt triðja bara lurtar. Á tann hátt verður pláss fyri ymiskum aldri, ymiskum førleikum og ymiskum áhuga, uttan at nakar kennir seg trýstan.
Lesing sum felagsskapur
Tá ið ein søga verður lisin hart, verður hon felags og livandi. Børnini hoyra rytmuna í málinum, leggja merki til nýggj orð og læra, at ein frásøgn kann vekja bæði látur, undran og álvar. Ein vaksin kann steðga á og spyrja, hvat børnini halda fer at henda, men tað týdningarmesta er at geva teimum tíð at hugsa.
Við samrøðum um persónar, staðir og kenslur verður lesingin eisini ein vegur til betri samskifti. Børnini venja seg við at lurta eftir hvørjum øðrum og virða, at ein bók kann verða upplivað á ymiskan hátt. Onkur leggur dent á myndirnar, meðan onkur annar hugsar mest um tað, sum persónarnir siga.
Kaffi, práting og námsfrøðiligt grundarlag
Kaffipotturin hevur eina serliga støðu í hesum morgninum. Meðan tey vaksnu fáa sær kaffi, kunnu børnini fáa mjólk, kakao ella okkurt annað hóskandi at drekka. Tann stutta steðgin gevur rúm fyri práti um bøkurnar, vikuna og tað, sum børnini sjálvi eru upptikin av.
Í námsfrøðiliga grundarlagnum sæst týdningurin av at síggja barnið sum ein virknan part av læringini. Tað merkir, at lesing ikki bara er ein uppgáva, sum skal loysast, men ein uppliving, har barnið fær ávirkan, sleppur at velja og kann knýta nýggja vitan at sínum egna lívi.
Henda arbeiðshátturin ger sunnudagsmorgunin fjølbroyttan. Tað kann vera ein søga um vinarlag, eitt ævintýr úr Føroyum ella ein faktabók um havið. Tað týdningarmesta er, at innihaldið gevur barninum nakað at undrast yvir og møguleika at seta orð á egnar tankar.
Her er ein einfaldur háttur at síggja ymisku partarnar av løtuni:
| Partur av morgninum | Hvat hendir | Hvat børnini fáa við sær |
|---|---|---|
| Frílestur | Børnini velja sjálvi bók og lestrarstað | Sjálvsstýri og lesigleði |
| Upplestur | Ein vaksin lesur hart fyri bólkinum | Orðfeingi, lurting og felags uppliving |
| Kaffisteðgur | Børn og vaksin práta í friði | Samband, nærvera og samskifti |
| Skapandi svar | Børnini tekna, skriva ella forma nakað | Hugflog og persónlig tulking |
| Felags frásøgn | Bólkurin deilir tankar um søguna | Virðing fyri ymiskum sjónarmiðum |
Frá bókasíðu til skapandi arbeiði
Ein góður lestur nýtist ikki at enda, tá ið bókin verður latin aftur. Eftir eina søgu kunnu børnini tekna ein persón, byggja ein heim úr kubbum, skriva ein annan endi ella gera ein leiklut úr frásøgnini. Soleiðis verður lesingin knýtt at rørslu, hondum og ímynding.
Tað kann eisini vera eitt lítið verkætlanararbeiði við leiri. Í søguni um arbeiðið við leirkrukkum sæst, hvussu børn kunnu umseta hugskot til nakað ítøkiligt. Ein bók um mat, heim ella siðvenjur kann til dømis geva íblástur til at forma ein kopp, eina skál ella ein lut, sum hoyrir søguni til.
Tá ið børn skapa nakað við egnum hondum, fær lesingin eina aðra dýpd. Tey minnast betur persónar og hendingar, tí søgan verður partur av einari egni uppliving. Samstundis venja tey seg við at arbeiða tolin, royna umaftur og fegnast um, at úrslitið ikki nýtist at vera fullkomið.
At lesa í einum miðlaríkum gerandisdegi
Børn møta søgum og upplýsingum allastaðni: í bókum, sjónvarpi, spølum, lýsingum og á netinum. Ein sunnudagsmorgun við lestri kann tí eisini geva høvi til at tosa um, hvussu vit skilja ymisk boð. Hvat er ein søga, hvat er ein meining, og hvat roynir onkur at fáa okkum at gera?
Ein vaksin kann vísa á, at netið blandar undirhald, søluskriving og upplýsingar. Eitt dømi um slíkt er kritisk miðlalæra, har børn kunnu læra at leggja merki til lokandi orð, myndir og lyfti, sum ikki altíð siga alla søguna. Slík samrøða skal vera aldurshóskandi og snúgva seg um at verja seg, hugsa seg um og leita eftir álítandi kunning.
Lesingin verður á tann hátt eisini ein venjing í dømikraft. Børnini læra, at tey kunnu steðga á, spyrja og kanna, áðrenn tey trúgva upp á ella deila nakað. Tað er ein týðandi førleiki í einum gerandisdegi, har nógv innihald kappast um ansin.
Vanar, sum skapa tryggleika
Ein fastur sunnudagsmorgun kann geva børnunum eina góða kenslu av reglusemi. Tá ið tey kenna rammurnar, kunnu tey brúka orkuna upp á innihaldið: at velja eina bók, lurta eftir øðrum ella finna eina nýggja leið at greiða frá. Tað er serliga gott fyri børn, sum hava tørv á ró og greiðum skiftum.
Vanin kann eisini styrkja sambandið millum heim og skúla. Foreldur kunnu fáa íblástur til at lesa saman við barninum, lurta eftir einari ljóðbók ella bara hava eina stutta samrøðu um tað, sum varð lisið. Ein lítil løta við nærveru kann fáa stóran týdning fyri málið, sjálvsálitið og áhugan fyri læring.
Soleiðis verður løtan góð
Ein sunnudagsmorgun við lestri og kaffi verður bestur, tá ið hann er einfaldur og opin fyri ymiskum tørvi. Við fáum greiðum karmum sleppa børnini at kenna seg frí og samstundis trygg.
- Vel eitt friðarligt stað við góðum lesiljósi og hóskandi bókum.
- Lat børnini velja millum frílestur, upplestur og eina stutta skapandi uppgávu.
- Set av tíð til práting, men lat samrøðuna vaksa natúrliga úr søguni.
- Hav ymiskar drykkir og smáar steðgir, so øll kunnu vera við.
- Enda við, at børnini deila eitt orð, eina mynd ella eina hugsan úr lestrinum.
Tá ið skúlin gevur pláss fyri slíkum løtum, verður læring ein partur av felagsskapinum og ikki bara nakað, ið fer fram við eina arbeiðsbók. Frískúlin í Havn kann lata børnini koma inn í eina sunnudagsløtu, har bókin verður ein hurð til práting, skapan og nýggjar tankar. Komið við einum góðum lesihugskoti, setið tykkum væl og latið næsta morgun byrja í friði.
