Vitjan av rithøvundum við yrkingum og rím
Frískúlin í Havn hevur eitt serøkt økið at leggja føroyskt mál og mentan inn í skólagøturnar. Vitjan hjá rithøvundum, ið arbeida við yrking og rím, fær lærdumið hjá børnunum at liva við stemmu, hugsan og skapandi verkemni.
Tá føroyskt tekstur verða lopin, kent og skrivað, styrkist málskapt teyra. Samtalin millum rithøvundum, lærarum og nemendum styrkir føroyskt málveðin, sum býr grunn undir sjálvstøðigari kunnskap.
Vitjanin stýrkir føroyska málveðin
Vitjanin hevur eitt týðningarmikalt endalig: hon flytur tekstin úr bókini og inn í virkinum í skúla. Børnini fáa at heyra føroyskt mál frá teimum, sum hava skrivað orðin, og fáa øki at gera egnar val.
Í samtaluni kunna rithøvundarnar lýsa orðinu, hvussu tey valdið eitt orð fram um onnur og hvat føroyskar orðatøgjar skulu fáa á borð. Svørinið hjálpar teimum at sjá, at føroyskt mál hevur orðið, týðni og fjølbroytnar týdningar.
Frásøgnin um vitjanina um føroyska mentan ber fram evnið og verk teirra, sum vitjanin skal leggja fram. Frískúlin í Havn føroynir samstarvið tey fyrið at møti tey børnini í tryggum og virksumu lærdumiðsi.
Samtalin flytir tekstin nær
Undirvísingin byggir á spurningar fyri vitjanina. Hvat hevði rithøvundurin helt fyri, tá eitt orð var valdað? Hvussu breyði ein søga um fríggja orð heldur en øðrum?
Nemendurnir leggja eiga reynd úr bøkini fram, og rithøvundurin sýrir teimum móti orðaskipið í føroysku. Svarið liggja sum svørð, tí at teksturin skal eisini finnast gjøgnum føroyskar minnir.
Tá lærarin býr umræðuna, fáa tey børn at halda orðið í sínum eygum. Tað støðar tey í eini samtalukringst, sum knýtir tekstan við føroyskt lív í fortíð og nú.
Vitjanin skal eisini vera opin fyri tey, ið fáa vanskelligt at møta fólk úr orðum. Týnslut og lítar orðaskýringar kunna vaxa úr einum orði og teimum, sum vóru føroysk orð í forðum.
Yrking og rím fá týðlig føroyskar røddir
Yrking og rím fá týðlig føroyskar røddir, men teyra arbeiðs ørð er øðrusvøst. Valið snýst um hvør formur best samsvarar einum boðskapnum.
| Køni | Yrking | Rím |
|---|---|---|
| Uppbygging | Linjur, ljóð og stikrøð krosst orð | Fleiri liðir og ein samhengið frásøgn |
| Mál | Stans, endursendingar og tætt orðalag | Setningar, orðaskýringar og grepp |
| Virksemi | Orðin legga upp føroyskar minningar | Frásøgnan bindur fólk, stað og tíð saman |
Í yrkingini liggja orð oft nær undans: stans, endursendingar og ljóð flyta eitt orð yvir annað. Týdningarmikalt er, at orðið skal síggja á føroyskar eyg fyri enskar, sum eyða føroyskan glans.
Í rímum er fólk, handling og skýring tey meginsamlar partar. Børnini kunna síðan meta, hvør føroysk orð bygjað ein søga úr orðum, minnum og tíð. Tann lærdomi førir tey eisini nærri teyri, ið skrivað ella hesin orðin.
Frá lestur til skriving
Í ein lestriskløpp báða tey børn um at finna orðið, sum tey ikki longdu fram. Lærarin gørir tey boð at halda svørinið saman við orðatøgjar, kending og øðrum orðum í sama svarið.
Eitt gott samsvarligt er at biðja tey skriva eitt ljóð ella stuttan rímtekst. Rithøvundurin sýrir, at føroyskt orðin naka meiri lit, uppliving og tað føroyska dagligamál.
Verkið skal ikki síggja út sum próving. Rithøvundurin ber teimum at gera tilraunir, lesa og gera tey orðin skýrari. Í sluttin fær hvørt barn eina lítla søgu um tíðin, sum tey skapaði í móti tekstanum.
Í ein samrøða skal tey børn fáa orð fyri føroyskar søgur og sínar upplevingar. So verður lærdumið båði sjálvstøðigt og samfeltsskapandi.
Kulturarbeiðið føirir líðið saman
Føroysk stemning kemur eisini fram í dansi, söng og heimilisiðnaði. Tevirnar, dansin og tjóðvegurin hyggja upp um føroyskar minningar, sum tekstarnir skriva.
Eitt lítið verkstøð er at leggja eitt føroyskt motiv úr greipini út á borð og biðja børnini lýsa motivið við føroyskum orðum. Síðan tey seta svarið saman við ljóði, føroysk orð og listar.
Í ein orðagøta dag kunna tey nýta reglur úr øðrum kortleikum. Fríggjaðar reglur fyriri kortleik kunna nýtast sum kelding undir læraraleiðslu, men kortleikin skal umsettað til føroyskar orðagøta og vera fríggjaður.
Føroyski dansurin og söngurin kunnu eisini verða partur av sama orðaøkið. Dansin er sjálv lærdomi um fólk og føroyskar hævingar, sum ávirkað orðini á virkinum.
Góðar føroyskar førirmeldingar fyriri vitjan
Góða undirvísingin føroyrar vist fyri vitjanina. Tað ber seg ikki um at lesa heitað, men at møta tekstin við føroyskum orðum og opnum spurningum.
Enn tá er nakrar einfalda førirmeldingar, sum hjalpa børnunum at føroyska tekstin:
- Gevið teimum fýra minuttir at lesa eina útgávu í frið.
- Biddu teimum velja eitt orð, eina línu og eitt motiv úr tekstanum.
- Skrivað eitt svar við, hvat føroyskt mál hevur týnkt teimum.
- Leggð tekstin fram uttan at krevja eitt „rétt“ svar.
Eftir vitjanina kunna tey børn leggja føroyskar verk úr vitjanaløgvið út á skólan. Smá orðaskriftir verða so til eitt virksemi, ið býr um mál, fólk og føroyskar minnir í tíð.
Vitjanar føra mentan nær
Vitjan hjá rithøvundum skal vera eitt koplekt styðkið í mennisku- og listarbeiðinu í Frískúlin í Havn. Í dagvæðan kunna skóli, foreldrar og tey týdningarmiktu fólkini fylgja við.
Vitjanin er eitt gott økið at møta tey mennisku, sum skriva føroyskt, og at heyra hvør føroysk stemma koma úr yrking og rím. Hon tengir lestur, skriving, söng og list saman í einari føroyskari uppleving.
Lesið skøld fram vitjanina í dagvæðanum, fylgið skólanum á sosialum miðlum og føroyskið vitjanar frá øðrum. Leggið føroyskar vitjanar inn í skóla, á Løgting og í føroyska listina; Frískúlin í Havn skal vera eitt miðværp, har tey børn møta føroyskt mál, list og mennisku við gleði.
