Føroyskir rithøvundar vitja læsustundina hjá Frískúlanum í Havn
Føroyskar bókmenntir eru ein týdningarmikil partur av barna uppvenjing, og tá ið rithøvundar vitja skúlar, fáa tey eina serstaka høvi at uppliva tekstir sínar beinleiðis frá upphavsmanninum. Á frískúlanum í Havn er dentur lagdur á, at børnini skulu hitta føroyska mentan á ein virkin og levandi hátt, har lesing, framsýning og samrøða ganga hand í hand.
Vitjan av føroyskum rithøvundum við læsustund er ein av teimum tiltøkunum, ið setir sín dýra merki á skúlaárið. Børnini síggja, at bøkurnar, sum tær hoyra um í undirvísingini, verða skrivaðar av veruligum fólkum, sum búgva í Føroyum og kenna til tann heim, sum børnini sjálvi eru partur av. Soleiðis verður lesing ikki bara ein uppgáva, men ein livandi uppliving, sum kann geva nýggjar hugskot og styrkja børnini í at brúka móðurmálið.
Føroyskar bókmenntir í skúlahøpi
Føroyskt er eitt lítið mál við einum ríkum bókmenntaarvi, og tað er týdningarmikið, at børnini frá ungum aldri síggja, at móðurmálið eisini er skapað og nýtt til bókmennta. Tá ið bøkurnar snakka um framsýning, sum er kunnugt frá børnunum, kennist tað lættari at lýsa seg við tekstin og finna sín egna lesandi rødd.
Í skúlans summartónleiki síggja vit eisini, hvussu bókmenntir og listaskapur eru samdar við tónleik, sang og dans á stórum hátíðum. Hetta sýnir, at bókin ikki stendur einsamøll, men er partur av einum størri mentanardna, sum røkkur frá vetrarmánaðunum til summarið.
Soleiðis varð vitjanin skipað
Vitjanin varð fyrireikað í samráð við føroyskar útgevarar og lærarar, sum høvdu eygleitt, hvat bøkurnar barnanna vóru mest forvitnir av. Vitjað var á skeið, har næmingarnir fingu bøkur við sær, sum teir høvdu valt saman við foreldrum, og høvdu fyrireikað spurningar til rithøvundin.
Sjálv læsustundin varð skipað sum ein kombination av frásøgn, lesing og samrøðu. Rithøvundurin las upp úr einari av sínum bókum, greiddi frá, hvussu hugskotið til bókina varð til, og svaraði spurningum frá børnunum. Børnini sóu, at eitt handanverkið bók er drúgvin arbeiði við at finna rættu orðini og at byggja upp heilar heimar.
Fyrireikingin hevur eisini við sær, at lærararnir lesa bøkurnar saman við børnunum áðrenn vitjanina, soleiðis at tey eru betur fyrireikað at lurta og at spyrja. Hetta gevur eina djúpari uppliving, bæði fyri børnini og fyri rithøvundin, sum fær spurningar, ið eru grundaðir á virkislestur.
Børn og rithøvundar í beinleiðis samrøðu
Ein av teimum bestu løtum var, tá ið børnini fingu spyrja rithøvundin um tað, sum hugsaði teir mest. Spurningarnir vóru bæði einfaldir og djúpir, og teir vístu, at børnini eru fús at hugsa um bæði tekn og hendingar. Ein spurningur snúði seg um, hví rithøvundurin valdi at skriva á føroyskum, og svarið var, at føroyskt er tað mál, sum hann best dugir at boða sínar hugsanir.
Rithøvundarnir greiddu eisini frá, hvussu teir arbeiða við at finna nýggjar søgur, og hvussu teir ofta finna íblástur í gerandisdegnum. Hetta varð nýtt sum eitt gott dømi fyri børnunum um, at søgugreinarnir kunnu koma úr ymsum støðum, og at tað er vert at varðveita sínar upplivingar í orðum.
Handverk og listaskapur eftir læsuna
Eftir læsustundina fingu børnini høvi at keypa bøkur, og summi fingu bøkurnar signeraðar av rithøvundinum. Hetta skapti eina serstaka stund, har hvørt barn fekk eina persónliga uppliving við bókini, sum fór at fylgja teimum leingi.
Samstundis varð eitt lítið handverkshorn skipað, har børnini fingu prýða sínar bøkur við teknum, búmerkjum og smáum myndum, ið vóru tengdar at søgunum, sum tær høvdu hoyrt. Hetta er í trá við tann traditión, sum frískúlin varðar av, at handverk og listaskapur eru týdningarmikil partar av føroysku mentanini.
Ymiskir børn gjørdust so virkin, at teir byrjaðu at skriva sínar egnu smásøgur beint eftir vitjanina, og lærararnir hildu á framvegis at skipa fyri skrivistundum.
Ymiskir rithøvundar og teirra bókaheit
Ymiskir rithøvundar hava vitjað skúlan, og teirra stíll og hugflog gera, at hvør vitjan verður serskild. Her eru nakrir av teimum rithøvundum, sum hava vitjað skúlan:
| Rithøvundur | Bók | Evni | Aldursbólkur |
|---|---|---|---|
| Bárður Oskarsson | Søgan um bátin | Sjóvargransking og ævintýr | 7-10 ár |
| Rakel Helmsdal | Tá ið sól fer | Náttúra og kenslur | 5-8 ár |
| Marianna Debes Dahl | Frost og blómur | Veður og skifti í náttúruni | 8-12 ár |
| Rakel Petersen | Litfagra heimin | Mentan og listaskapur | 6-9 ár |
Hesir rithøvundar hava á ymiskan hátt framsýnt føroyskar bókmenntir og givið børnunum mýggul av lesigledi. Tá ið ein rithøvundur lesur bók sína, og børnini fylgja, verður mál og mentan livað upp á nýggjan hátt.
Hvør vitjan gevur nýggja orð og nýggjar myndir til børnini, og saman við teirra egnu upplivingum verður lesingin bæði persónlig og sameind. Á henda hátt stuðlar vitjanin bæði uppundir frálæru í føroyskum og menning av børnunum sum heild.
Listin at lesa saman og mentanarvirðing
Lesing er ikki bert ein einsamallin gerð. Tá ið vit lesa saman, nýta vit orðini á ein nýggjan hátt, og børnini uppliva, hvussu tað er at deila eina søgu. Í læsustundum verður ofta gingið uppí tekstin, og børnini spyrja um orð, sum tey ikki kenna, og um hendingar, sum vekja hugsan.
Hetta er eisini ein høvi at venja seg við at lurta eftir øðrum og at bíða eftir at svara, og tað eru grundarlag fyri góðum samrøðum seinri í lívinum. Samstundis sum rithøvundin lesur, tekur lærarin ofta høvi til at brúka orðini í nýggjum setningum og at knýta tekstin til børnanna egna royndir.
Sýningar frá slíkum tiltøkum eru ofta at síggja á skúlans merkidagaskrá, har foreldur og avvarðandi kunnu síggja, hvat børnini hava upplivað. Hetta er partur av einum størri virðing fyri teimum hátíðardagum, sum føroyska mentanin hevur.
Gagn og gleði við læsustundum
Læsustundir við føroyskum rithøvundum hava fleiri týdningarmikil virði fyri børnini:
- Børnini fáa innlit í, hvussu ein bók verður til
- Teir síggja, at rithøvundar eru vanlig fólk úr Føroyum
- Teir hoyra føroyskt mál talað á ein listarligan hátt
- Teir menna sín lesandi og skrivandi førleikar
Fyri foreldur og samfelagið eru slíkar vitjanir eisini týdningarmiklar:
- Foreldur síggja, hvussu bókmenntir verða nýttar í skúlanum
- Bøkur verða viðgjørdar á ein listarligan hátt
- Samfelagið fær innlit í nýggjar bókaútgávur
Læsustundir kunna eisini knýta saman heim og skúla, og foreldur kunna lesa saman við børnunum heima og síggja, hvussu bøkurnar verða nýttar í undirvísingini. Foreldur og børn kunna lesa saman heima, og soleiðis verður lesing ein partur av gerandisdegnum hjá familjuni. Tað er ein gleði at síggja børn gleðast um bøkur, og tá ið teir uppliva, at rithøvundar koma og vitja, veksur hesin gleði enn meira. Vit gleða okkum til komandi vitjanir, har nýggjar søgur verða fluttar áfram til nýggju ættarliðini, og har føroyskt mál heldur fram at verða viðgjørt við virðing og gleði.
