Orð og tøkni í føroyskum gerast livandi læring
Málið er ein týdningarmikil partur av tí, sum børnini uppliva hvønn dag. Í føroyska skúlanum læra tey ikki bara at lesa og skriva, men eisini at seta orð á tankar, kenslur, upplivingar og vitan. Tá børnini arbeiða við føroyskum orðum í ymiskum samanhangum, gerst málið eitt amboð til bæði felagsskap og sjálvstøðuga hugsan.
Tøkni er samstundis vorðin ein natúrligur partur av gerandisdegnum. Tí er tað umráðandi, at næmingarnir læra at brúka talgild amboð á ein tryggan, skapandi og ábyrgdarfullan hátt. Børnini læra um orð og tøkn í føroyskum, tá tey til dømis skriva á teldu, taka upp frásagnir, leita eftir upplýsingum ella skapa sítt egna talgilda tilfar.
Á Frískúlanum í Havn verður dentur lagdur á eitt trygt og stimbrandi umhvørvi, har gleði, umsorgan og virðing mynda læringina. Tað gevur rúm fyri, at børnini kunnu royna seg, gera mistøk og finna sín egna máta at brúka føroyska málið og tøknina.
Málið verður brúkt í veruligum høpi
Tá orð verða knýtt at veruligum upplivingum, festa tey seg betur. Næmingar kunnu arbeiða við orðum úr náttúruni, familjulívinum, bygdini, søgum og teimum evnum, sum flokkurin fæst við. Teir kunnu lýsa eina mynd, skriva eina frásøgn, gera ein samrøðutekst ella finna nýggj orð til eina felags verkætlan.
Í slíkum arbeiði læra børnini eisini, at orð kunnu hava ymiskan týdning alt eftir samanhanginum. Tey venja seg við at lurta, greiða frá, spyrja og endurgeva. Tað styrkir orðfeingið og ger tað lættari at brúka føroyskt bæði í talu og skrift.
Lærarin kann stuðla við at vísa á nýggj hugtøk, greiða frá bendingum og hjálpa næmingunum at finna eitt neyvt orð. Samstundis fáa børnini møguleika at brúka sínar egnu málroyndir, so læringin verður bæði persónlig og felags.
Tøkni sum skapandi málamboð
Talgild amboð kunnu geva føroyskum máli nýtt lív. Næmingar kunnu skriva søgur, gera ljóðupptøkur, tekna myndir við tekstum, arbeiða við framløgum og taka upp stuttar filmar. Í øllum hesum arbeiðinum mugu tey velja orð, raðfesta innihald og hugsa um, hvussu ein boðskapur verður greiður fyri øðrum.
Tøkni skal ikki taka plássið frá bókini, samtaluni ella hondskrivna tekstinum. Hon er eitt ískoyti, sum kann víðka møguleikarnar. Tá børnini samanbera eina pappírsbók við eina talgilda frásøgn, síggja tey, at ymisk miðlaform krevja ymiskar málsligar loysnir.
Ein týdningarmikil partur er eisini talgild dannilsi. Næmingarnir læra at verja persónligar upplýsingar, vísa øðrum virðing á netinum og meta um, um ein kelda er álítandi. Soleiðis verður tøkni knýtt at ábyrgd, samrøðu og góðum felagsskapi.
Virðing, samtala og felags ábyrgd
Málslig læring snýr seg eisini um, hvussu vit tosa við og um onnur. Í skúlanum kunnu børnini venja seg við at lurta eftir ymiskum sjónarmiðum, bíða eftir tørni og seta orð á ósemju á ein friðarligan hátt. Hetta gevur teimum eitt sterkt grundarlag fyri bæði dagligum samskifti og framtíðar luttøku í samfelagnum.
Samtala um etikk kann gerast serliga livandi, tá hon tekur støði í veruligum spurningum. Næmingarnir kunnu arbeiða við, hvat tað vil siga at vera ein góður vinur, hvussu vit brúka myndir og orð á netinum, og hvussu vit taka ábyrgd av felags umhvørvinum. Í tí sambandi gevur fundurin hjá etiska ráðnum eitt gott dømi um, hvussu virðisgrundarlag og samrøða kunnu fáa rúm í skúlalívinum.
Tá børnini seta orð á egnar hugsanir, læra tey eisini at skilja aðrar. Tað er ein málsligur førleiki, men eisini ein sosialur og menniskjaligur førleiki, sum verður mentur gjøgnum dagligar upplivingar.
| Arbeiðsháttur | Málsligur førleiki | Talgildur førleiki | Felags læring |
|---|---|---|---|
| Søguskriving | Orðfeingi, stavseting og frásøgn | Skriva og skipa tekst | Deila hugskot og geva afturmelding |
| Ljóðupptøka | Framburður og munnlig frásøgn | Taka upp og lurta eftir sær sjálvum | Venja seg við at lurta eftir øðrum |
| Mynda- og filmaverkætlan | Lýsa, greiða frá og velja neyva orðing | Mynd, ljóð og tekstur í samspæli | Arbeiða saman um eitt felags úrslit |
| Leiting eftir upplýsingum | Skilja hugtøk og meta um innihald | Finna og kanna keldur | Tosast um álítandi vitan |
| Samrøða við gestir | Spyrja, lurta og endurgeva | Skipa frásagnir og møguliga taka upp | Knyta skúlan at nærumhvørvinum |
Læra av fólki og søgum
Føroyskt verður serliga innihaldsríkt, tá børnini hoyra røddir frá øðrum ættarliðum. Ein samrøða við ein eldri borgara kann geva teimum nýggj orð, søguliga vitan og innlit í, hvussu gerandisdagurin var fyrr. Næmingarnir kunnu fyrireika spurningar, taka notur og síðani skriva eina stutta frásøgn um tað, tey fingu at vita.
Slíkar løtur skapa eisini samband millum skúlan og nærumhvørvið. Á vitjan eldri borgara fáa børnini høvi at lurta eftir persónligum søgum og síggja, hvussu mál og siðir broytast við tíðini. Tað, sum verður sagt, kann síðani brúkast í lesnaði, skrivligum arbeiði ella einari felags framløgu.
Tá næmingarnir læra at endurgeva eina frásøgn uttan at broyta týdningin, venja tey bæði málsligt neyvleika og virðing fyri kelduni. Hetta er ein góður háttur at skilja, at føroyskt mál livir í fólki, søgum og samskifti.
Bøkur, orð og hugflog
Bókin gevur børnunum møguleika at møta orðum, sum tey kanska ikki brúka í dagligari talu. Við lesnaði kunnu tey víðka orðfeingið, uppliva aðrar sjónarvinklar og síggja, hvussu høvundar skapa spenning, myndir og kenslur. Lærarin kann stuðla við at lesa hart, tosa um tekstin og lata næmingarnar seta sínar egnu spurningar.
Ein bókamarknaður kann gera hesa uppliving meira felagsliga. Á árliga bókamarknaðinum á skúlanum kunnu børnini hitta ymiskar bøkur, práta um tað, tey hava lisið, og finna lesnað, sum hóskar til teirra áhuga. Tey læra eisini at meta um permu, heiti, myndir og innihald, áðrenn tey velja eina bók.
Saman við bókalesnaði kunnu næmingarnir skapa egnar tekstir. Teir kunnu skriva nýggjan endi á eina søgu, gera eina persónslýsing ella umseta eina frásøgn til ljóð og mynd. Soleiðis verður sambandið millum lesing, skriving og tøkni sjónligt.
Góðar leiðir í gerandisdegnum
Læringin verður sterkari, tá hon er reglulig og fjølbroytt. Tað er ikki neyðugt, at hvør uppgáva er stór ella fløkt. Ein stutt samtala, ein nýggj orðaveggur ella ein felags ljóðupptøka kann vera nóg mikið til at seta gongd á mál og hugflog.
Við greiðum karmum fáa børnini frælsi at arbeiða sjálvstøðugt. Tey kunnu skifta millum einstaklingauppgávur, pararbeiði og bólkaarbeiði, alt eftir endamálinum. Tað týdningarmesta er, at tey skilja, hví tey brúka eitt ávíst amboð, og hvussu tað hjálpir teimum at læra.
- Lesið føroyskar bøkur regluliga og tosið saman um nýggj orð.
- Lat børnini skriva, tekna og taka upp egnar frásagnir.
- Venjið góðan netburð og trygga nýtslu av talgildum amboðum.
- Brúkið samrøður við familju og eldri fólk sum málkeldur.
- Latið børnini vísa fram arbeiði sítt og greiða frá valinum av orðum og myndum.
Tá orð, tøkni og menniskjaligar upplivingar verða bundin saman, fáa børnini ein fjølbroyttan hátt at læra føroyskt. Á Frískúlanum í Havn kunnu familjur fylgja við í skúlalívinum, verkætlanunum og teimum upplivingum, sum geva málinum lív. Les meira um virksemið og fylg við í, hvussu børnini skapa, læra og mennast saman.
